मालकंस

घरात कोसळलेल्या...

2012-01-07T20:13:00.000+05:30

(पुर्वप्रकाशित - जालरंग प्रकाशन! शब्दगाऽऽरवा २०११!)-अभी

टाईम पास - प्रोतिमा बेदी

2011-12-19T09:28:00.004+05:30

माझ्या जीवन पटाचे रंग मला जसे दिसले,जसे वाटले तसे सांगणे हि सर्वात सोपी गोष्टजगणे माझा फायदा उठवला, माझा हलकट नवरा (कबीर बेदी) माझ्या पदरात दोन मूल टाकून सोडून गेला, आणि काहीच घडले नाही अशा थाटात दुसरे लग्न करून मोकळा झाला एका प्रतिष्ठित वकीलामुळे माझा पाय घसरला नाव्त्याची सीता होणे मला शक्य नव्हते , न मी माझ्या प्रेमिकांची राधिका होते, मी माझ्या मुलांची यशोदा होवू नाही शकले लौकिकार्थाने पूर्णपणे अपयशी ठरले ,total flop !! मला जे करावेसे वाटले तेच मी कायम करत आले ,कोण काय म्हणेल याला मी कडी ची हि किंमत दिली नाही माझे तारुण्य,माझे लैगिक जीवन, माझी बुद्धीमत्ता, या गोष्टी मी दिमाखाने मिरवल्या आहेत, हे सगळे मी अगदी निलाजरे पाने केले आहे ,मी खूप जणावर प्रेम केलेय .मी आयुष्यात बरेच काही मिळवले आहे असे बर्याच लोकांना वाटते पण ते तसे नाहीय मी फक़्त जगत राहिलेजे जस घडत तसे घडू द्यावे,ते आपण पटवून घ्यावेआपण स्वतावर एक मोठी कृपा करू शकतो ती म्हणजेget out ऑफ your own way !!खरे तर आपल्या सगळ्यांना शहाणसुरत , प्रौढ होवूनच जन्माला यायची आणि निष्पाप बालपणात मृत्यूला सामोरे जायची सोय हवी होती...!!१९७४ साली मुंबईच्या गजबजलेल्या रस्त्यावर विवस्त्र फिरणाऱ्या प्रोतिमा बेदीची आत्मकथाजरूर वाचा "टाईम पास - प्रोतिमा बेदी"

सफर मै धुप तो होगी तुम चल सको तो चलो - भाग ३

2011-12-08T07:47:00.001+05:30

जगजीतसिंग च्या धामधुमीच्या काळात गझलचा श्रोतावर्ग फार मर्यादित होता आणि एखादा फक्त गझलचा अल्बम चालेल कि नाही याचीही शाश्वती नव्हती. मग त्या काळात जगजीतसिंग यांनी कुठे रेडिओ साठी जिंगल्स तर कुठे चित्रपटांना संगित द्यायला सुरुवात केली. अशाच एका रेडिओ जिंगल्सच्या रेकॉर्डिंग स्टुडियोमधे जगजित आणि चित्राची भेट झाली. या आठवणीबद्द्ल चित्रासिंग सांगतात कि जेंव्हा मी जगजित ला पाहिले तेंव्हा मला वाटले हा एक साधासुधा माणुस असेल पण जेंव्हा मी त्याचे गाणे ऐकले मला कळले कि "बंदे में दम है" चित्रासिंग ला आधीच्या लग्नापासुन एक मुलगी होती. तिचे नाव होते मोनिका. ती जगजितची आठवण सांगताना हळवी होऊन म्हणते कि मी लहान असताना जगजीत आमच्या शेजारच्या घरात माई-नी-माई हे पंजाबी गाणे गात होता, जेंव्हा माझ्या कानावर त्याचा मृदु आवाज पडला मी तिथे थिजुन बसले वर बर्‍याच वेळ हमसुन हमसुन रडत होते. त्याच्या आवाजातील आर्तता आणि पवित्रता कोणालाही हळवे करु शकत होती.

१९७० साली जगजित आणि चित्रा ३० रुपयामधे विवाहबध्द झाले. कुठलाही मोठा डामडौल नाही, पाहुणे नाही कि रिसेप्शन नाही. १९६५ ते १९७३ हि वर्षे जगजितसिंग साठी थोडी कठिणच होती. लोक खोटी आश्वासने देऊन जगजितला पार्ट्यांमधे गाण्यासाठी बोलवायची. पण या अवघड वर्षांमधे त्याचे फक्त ५ अल्बम प्रकाशित झाल्यामुळॅ अर्थप्राप्ती चे प्रमुख साधन जाहिर कार्यक्रमच होते. त्यामुळॅ मिळेल त्या कार्यक्रमाचे आमंत्रण जगजितसिंग घेत होता. एकदा एका मोठ्या उद्योगपतीने जगजितसिंग ला बँकॉक ला त्याच्या मुलीच्या लग्नात गाण्यासाठी बोलावले, जगजित गेला, ४ दिवस रोज अर्धा तास गायला पण बिदागी काय मिळाली तर राहाण्यासाठी खोली आणि रोजचे जेवण.एवढं असुनसुध्दा जगजितसिंग म्हणतो कि १९७१ साली मी सर्वात जास्त श्रीमंत झालो कारण त्या साली माझ्या मुलाचा विवेकचा (बाबु) जन्म झाला. आम्ही जेंव्हा बाबुला घरी आणले तेंव्हा आमच्या कडे एक खोली असलेली अपार्टमेंट होती, फारच कमी पैसा होता पण मी सर्वात खुश होतो. त्यावेळी पैशाचे गणित जमवण्यासाठी कित्येक गाण्यांच्या रेकॉर्डिंगच्या वेळेस चित्रा २० दिवसाच्या बाबुला छातिशी धरुन गाणी गायची. 　

१९७५ साली एच एम व्ही ने जगजित ला त्यांच्या पहिला लाँग प्ले (LP) अल्बम काढण्याची ऑफर दिली. या संधीची जगजितसिंग कधीपासुन वाट पहात होता. अल्बमचे नाव होते अनफरगेटेबल्स (The Unforgettables). लॉकिकार्थाने हा अल्बम त्यावेळच्या इतर गझल् अल्बम पेक्षा सर्वस्वी वेगळा होता ज्यात आधुनिक वाद्ये पारंपारिक सारंगीच्या खांद्याला खांदे लावुन झंकारत होते.गझल गायकीमधे एक नवीन पर्व सुरु झाले होते. पण यामुळे समिक्षकांच्या भुवया उंचावल्या, पण त्यांनाही जेंव्हा जगजितसिंगची गझल ला पायातील पारंपारिक बेड्या तोडण्याची दुरदृष्टी समजली तेंव्हा त्यांनी हि जगजितसिंग ला कुर्निसात केले. याच अल्बमनंतर जगजितसिंगने आपला मुंबईतील पहिला वहिला फ्लॅट घेतला.

यानंतरचा पुढचा अल्बम होता "बिरहा दा सुलतान" (विरहाचा राजा). हा अल्बम शिवकुमार बटलवी यांच्या पंजाबी कवितांवर होता. बटलवींच्या या कवितेतले दु:ख आणि जगजितसिंगचा ते दु:ख काळजापर्यंत पोहचवणारा आवाज या दोघांचे गारुड आजही लोकांच्या मनावरील ताबा सोडत नाही. कित्येक वर्षे जगजितसिंगच्या जाहिर कार्यक्रमात शिक्रा या "बिरहा दा सुलतान" मधील गाण्याची फर्माईश होत होती. हे गाणेच तसे आहे. या गाण्यात कवी आपल्या प्रियजनाला घारीची उपमा देत म्हणतो तुला मी दिलेले अन्न आवडत नसेल तर मी माझे काळिज काढुन देतो. "बिरहा दा सुलतान" (विरहाचा राजा) च्या यशानंतर जगजित चित्राने त्यांचा पहिला दोघांचा अल्बम "कम अलाइव्ह" (Come Alive) काढला. संपुर्ण पश्चिम आशिया खंडात जगजित चित्रा च्या गाण्याचे भक्त वाढु लागले. १९७९ आणि १९८२ साली इंग्लंड ची टुर केल्यावर त्यांनी तिथे आणखी दोन अल्बम प्रकाशित केले "Live at Wembley" and "Live at Royal Albert Hall". एकदा असाच इंग्लंड मधे दोन दिवस लागोपाठ कार्यक्रम होता, दोन्ही दिवसाची ६००० क्षमता असलेल्या सभागृहाची तिकिटे ३ तासात संपली. जगजीतसिंग लोकप्रियता वाढतच होती. १९८० मधे जगजीत सिंग साथ साथ या चित्रपटासाठी जावेद अख्तर यांची कविता गायली. आणि बाकी सर्व इतिहास सर्वज्ञात आहे. या चित्रपटासाठी फार कमी पैशे मिळुनही जगजितसिंग मनापासुन हे काम केलेले ऐकुनच कळते. या चित्रपटाचा दिग्दर्शक रमन कुमार यांनी रेकॉर्डिंग साठी फार बजेट ठेवले नव्हते, जगजितसिंग पदरमोड करुन दर्जेदार रेकॉर्डिंग करुन घेतले. अर्थ चित्रपटाचे संगितही याच वर्षी आले. आजही अर्थ आणि साथ साथ एच एम व्ही च्या विक्रमी विक्री होत असलेले अल्बम आहेत.

१९८७ मधे जगजितसिंग ने "Beyond Time" हा पहिला संपुर्ण डिजीटल सी डी अल्बम प्रकाशित करुन भारतिय संगितामधे आणखी एक मैलाचा दगड प्रस्थापित केला. हा क्षण फक्त जगजितसिंग चित्राच नव्हे तर संपुर्ण गझलविश्वासाठी अभिमानास्पद क्षण होता. एका वर्षानंतरच जगजितसिंग ने गुलझार बरोबर मिर्झा गालिब या मालिकेसाठी करार केला. नासिरने रंगवलेला गालिब जगजित आवाजात लोकांपर्यंत पोहाचला. इथे दुसरा कोणता आवाज येऊ शकतो हि कल्पनाही कोणाच्या मनी येत नाही.

सर्वकाही स्वप्नवत चालले होते जगजितसिंग यशाची नवनवी शिखरे काबिज करत होता, आणि अघटित घडले. १९९० साली जगजित चित्राचा एकुलता एक मुलगा विवेक (वय - १८) एका कार अपघातात दिवंगत होतो. हा जगजितसिंग आणि चित्रा यांच्यावरिल सर्वात मोठा आघात होता ज्यातुन ते कधीच बाहेर पडु शकले नाही. यानंतर चित्राने कधीच स्टेज शो केले नाही कि ती स्टुडियो मधे आली नाही. जगजितसिंग निराशेच्या गर्तेत गेला, पण त्याच्या संगिताच्या प्रेमामुळेच तो या निराशेतुन बाहेर पडु शकला. त्याने ठरवले कि जे काही घडले त्याला मी माझी शक्ती बनवणार आणि तानपुरा जुळवुन विखुरलेले आयुष्य पुन्हा जोडायचा प्रयत्न करत जगजितसिंग चा रियाज पुन्हा सुरु झाला.

विवेक च्या मृत्युनंतरचा जगजितचा पहिला अल्बम पंजाबी गुरुबाणी "मन जिते जगजित" प्रकाशित झाला. जगजितच्या रसिकांना जगजित चा आवाज पुन्हा मिळाला पण चित्राचा कधीच नाही. पुत्रवियोगानंतर जगजितसिंग आणखी अल्बम आले "Someone Somewhere", "Hope", "Kahkashan", "Visions", "Face to Face", "Silsilay", "Marasim", "Forget me Not" आणि येतच राहिले. १९९१ साली जगजितसिंग चा गानकोकिला लता मंगेशकर बरोबर सजदा हा अल्बम प्रकाशित झाला. आणि गैरफिल्मी अल्बम विक्रि मधे नवा उच्चांक प्रस्थापित झाला. एवढ्या मोठ्या धक्क्यातुन जगजितसिंग सावरला किंवा आता त्याला सर्व दु:ख खुजे वाटु लागली. जगजितसिंग गातच राहिले. इतके कि २००१ साली त्यांची आई गेल्यावर अंत्यसंस्कारानंतर ते कलकत्त्याच्या पुर्वनियोजित कार्यक्रमासाठी निघुन गेले.

विवेकच्या जाण्यानंतर जगजितची अध्यात्मिक बाजु हळुहळु पुढे येऊ लागली. निरनिराळ्या संताची भजने जगजितच्या आवाजाचा परिसस्पर्श लाभुन लोकांपर्यत भावासहित पोहचु लागली. ख्यातनाम शायर निदा फाजली जगजितच्या वाढत्या तरुण चाहत्यांना पाहुन येथे मनोगत व्यक्त करतात कि "आता असे वाटते आहे कि जगजितला आता हजारो मुलं आहेत जी त्याच्यावर खुप प्रेम करतात."

जगजितसिंगने नवीन उद्योन्मुख गायकांना नेहमीच प्रोत्साहन दिले. येथे जगजितसिंग म्हणतो ,"मी जेंव्हा मुंबईत आलो, तेंव्हा मला कोणीच मदत केली नव्हती, आणि कोणाला मदत केल्याने तुमचे स्थान कधीच धोक्यात येऊ शकत नाही. आणि हे सर्व माझ्याअवरिल संस्कार आहेत, जे आम्ही आमच्या आई वडिलांना करताना पाहिले तेच आम्ही आता करत आहोत." जगजितसिंग कोणाला मदत नाही केली, त्याच्या मित्रांना, सहकार्‍यांना, तंत्रज्ञ इतकेच काय तर अनोळखी लोकांनाही त्याने मदत केली. कुलदिप देसाई जगजितसिंग चे पि.ए. म्हणतात, "ते तुम्हाला तुम्ही मागण्याआधिच सर्वकाही देऊन टाकतात." १९९० साली जगजितसिंगने काही अल्बम केले ज्याची रॉयल्टी Child Relief and You, the Aurobindo Ashram आणि the National Association of the Blind या संस्थाना जाते.

जगजितसिंगच्या आगमनाने गझल ला नवसंजिवनी मिळाली हे वादातित आहेच पण याचमुळे एक नवीत बाजारपेठ उभी राहिली ज्यात अनेक तंत्रज्ञ, स्टुडियो, ध्वनी अभियंते, कवी, शायर यांना काम मिळाले. उर्दु शायरांच्या ह्र्द्यात तर त्याच्यासाठी एक खास जागा असेल कारण जगजितसिग मुळेच शायरांना गायकाच्या नफ्यातील काही भाग देण्याची पध्दत रुढ झाली. जगजितसिंग चे सध्याचे ध्येय हिंदी भाषेला भारताची प्रमुख भाषा म्हणुन लोकप्रिय करण्याचे होते. त्यातले पहिले पाऊल म्हणुन त्यांनी भारताचे तात्कालिन पंतप्रधान श्री अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या कवितांवर आधारित अल्बम काढला. उर्दु भाषेत एवढे अल्बम काढल्यानंतर हिंदी भाषेत अल्बम काढण्याचे पाऊल नक्कीच धाडसी होते. पण जगजितसिंग ने आणखी हिंदीतील अल्बम काढले. ज्यामुळे हिंदी लेखकांचा हि फायदा झाला.

भारत सरकारने जगजितसिंग यांना पद्मभुषण देऊन सन्मानित केले.

आज जगजितसिंग आपल्यात नाहीत पण त्यांचे शब्द नेहमी आपल्यात राहतील. "प्रत्येक दिवस हा एक नविन सुरुवात आहे, प्रत्येक अल्बम एक नविन अल्बम आहे, प्रत्येक जाहिर कार्यक्रम एक परीक्षा आहे. भुतकाळात रमुन रहाणे सर्वात धोकादायक गोष्ट आहे. तुम्ही जे काही केले आहे, त्यापेक्षा नक्किच चांगले करु शकता, त्यासाठी प्रयत्न झाला पाहिजे.

(समाप्त)

-अभी

सफर मै धुप तो होगी तुम चल सको तो चलो - भाग २

2011-11-24T03:11:00.001+05:30

मागच्याच भागाच्या प्रतिक्रियेमध्ये अत्रुप्त आत्मा यांनी जगजितसिंग त्याच्या मैफिलीत तोंडाने घुंगराचा आवाज काढायचा. सुरुवार ते माईकच्या जवळ जाऊन छुम छुम अशा आवाजापासुन प्रत्यक्ष एखाद्या भरतनाट्यम करणार्‍या नर्तिकेच्या घुंगुर घालुन केलेल्या पदन्यासाचा जसा आवाज येईल अक्षरशः तसा आवाज काढायचे. दर वेळी हा घुंगर वाजवायचा कार्यक्रम "तेरा चेहरा कितना सुहाना लगता है" या गझल च्या वेळॅस व्हायचा. तसं पाहिले तर जगजित सिंग च्या गझल चा कार्यक्रम पठडितला असुनही दर वेळेस तो नव्याची अनुभुती द्यायचा. आणि या गझल मधे त्याचा अलबम मधे नसलेला एक सुंदर शेर गायचा.

"तुमसे मिलकर इमली मिठी लगली है,
तुझसे बछडकर शहद भी खारा लगता है"
तेरा चेहरा कितना, सुहाना लगता है...

याच गझल मधील आणखी एक मनाला भावणारा शेर म्हणजे -

"आग का क्या है, पल दो पल मै लगती है,
बुझते बुझते एक जमाना लगता है"

(इथे उल्लेखलेली आग हि कुठलीही असु शकते, डोळ्यांना डोळे भिडल्यावर लागलेली आग, शुल्लक कारणातुन डोक्यात संताप आणत पेटवलेली भांडणाची आग, अपमानाची आग, विरहाची आग. पण तत्त्व एकच पेटायला फार फार सोपी पण विझुन जायला बराच काळ जावा लागतो. हे ज्यांना या आगीचे चटके बसले आहेत तेच जाणु शकतात.)

आणखी त्याच्या लाइव्ह इन कॉन्सर्ट चे वैशिष्ठ म्हणजे "ठुकराओ अब के प्यार करो" याचे प्रेक्षकांना गाण्यासाठी केलेले आवाहन. आणि हि गझल हजारो मुखातुन ऐकताना आलेले शहारे अजुनही ताजे वाटतात.
आजही मी जगजितसिंगच्या सार्‍या मैफिलींची तिकिटे जपुन ठेवली आहेत माझ्यासाठी ती तिकिटे देखील एक अमुल्य ठेवा आहे. प्रत्येक तिकिट हे त्या मैफिलींच्या आठवणींची चावी आहे. जगजितसिंगच्या चरित्राला स्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांची प्रस्तावना लाभली आहे. त्यात त्या म्हणतात "संगीताचे विश्व गझल शिवाय अपुर्ण आहे आणि गझलविश्व जगजितसिंगशिवाय अपुर्ण आहे." किती नेटक्या शब्दात दिदींनी जगजितसिंगच्या योगदानाची पावती दिली आहे.

माझ्या बर्‍याच मित्रांना उर्दुचे वावडे होते. जगजितसिंगच्या "होटोसे छुलो तुम आणि तुम इतना जो मुस्कुरा रहे हो" सोडल्या तर बाकी गझल बाबतीत त्यांना रस वाटायचा नाही. त्यांना गझलचे संगीत आवडायचे पण अर्थ न कळल्यामुळे त्यांना गझलचा पुर्णपणे आस्वाद घेता यायचा नाही. मग काय मी एक एक जगजितसिंगची गझल घ्यायचो आणि अक्षरशः निरुपणासारखे प्रत्येक मित्राच्या भावविश्वाशी निगडित गोष्टींचा संदर्भ देऊन मी जगजितच्या गझला रंगवुन सांगु लागलो. आणि पुढे तर तो कट्टा गझलसाठी प्रसिध्द झाला होता.

जगजितसिंगचे यश मोजण्यासाठी आधी त्याच्या सुरुवातीच्या काळात जावे लागेल. १९४१ साली जगजीतसिंगचा जन्म श्रीगंगानगर, राजस्थानच्या एका शिख कुटुंबामधे झाला. श्री गंगानगर या नगराचे नाव त्याच्या राजाच्या म्हणजेच जनरल सौरभ शाह महाराजा सर गंगा सिंग बहादुर, महाराजा ऑफ बिकानेर, G.C.S.I., G.C.I.E., G.C.V.O., G.B.E., K.C.B., K.I.H यांच्या नावावरुन दिले. श्रीगंगानगर च्या वाळवंटाचे रुपांतर याच महाराजांच्या धोरणीपणामुळे एका हिरव्यागार प्रदेशात झाले. आता श्रीगंगानगर राजस्थानची अन्नाची परडी म्हणुन ओळखला जातो. जगजितसिंगचे पाळण्यातले नाव जगमोहन होते पण त्याच्या वडिलांनी गुरुंच्या सांगण्यावरुन त्याचे नाव जगजितसिंग ठेवले. जगजितसिंचे वडिल एक सरकारी कर्मचारी होते आणि घरची परिस्थितीही यथा तथा च होती. जगजितसिंग म्हणतो कि त्या काळी पतंग उडवणे, रेडियो ऐकणे हि सारी श्रीमंतीची लक्षणे होती. आम्ही दिव्याखाली अभ्यास करायचो कारण घरी वीज नव्हती.

शिख पंथामधे शास्त्रिय संगिताला फार वरचे स्थान आहे. १९४८ साली जगजितसिंच्या वडिलांनी त्यांना आधी पंडित छगनलाल शर्मा जे दृष्टीहिन होते आणि नंतर उस्ताद जमाल खान (सेनीया घराना) यांच्या कडे शास्त्रिय संगिताच्या अध्ययनासाठी पाठवले. ९ वर्षाचे असताना जगजितसिंग यांनी जाहिर कार्यक्रमांना सुरुवात केली. आधी ते गुरुद्वारा मधे शबद गायचे. लोक त्यांना बक्षीसी म्हणुन ५ रुपयाची नोट किंवा २ रुपयाची नोट द्यायचे. जगजितसिंगच्या महाविद्यालयीन जीवनातली एक आठवण प्रसिद्ध आहे. त्यांचा असाच एक जाहिर कार्यक्रम चालु होता, ४००० लोक जमले होते. गझल रंगात आली होती आणि अचानक वीज गेली सर्व मांडव आणि रंगमंच अंधारात बुडाला पण योगायोगाने ध्वनीवर्धक\कर्णे बॅटरीवर होते त्यामुळॅ आवाज लोकांना ऐकु येत होता. जगजितसिंग गातच राहिले आणि लोकही हलले नाही. मैफल रंगतच गेली. अशा घटनांमधुनच जगजितजींचा आत्मविश्वास वाढला आणि त्यांनी मनोमन ठरवले कि आता संगितामधेच करियर करायचे. जगजितजीच्या वडिलांना त्यांनी कलेक्टर व्हावे अशी इच्छा होती.

तरुणपणी जगजितजींनी रडिओवर शास्त्रिय संगितातील मान्यवरांना खुप ऐकले. तलद मेहमुद, बडे गुलाम अलि खान, आमिर खान, अब्दुल करिम खान यांचे संगित ऐकुन आणि स्वत:ची उर्दु भाषेची आवड ओळखुन त्यांनी स्वत:चीच एक बोल-प्रधान गायकी बनवली ज्यात वाद्यांपेक्षा शब्द आणि भाव यांना जास्त महत्त्व होते.

महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी जगजितसिंगने जालंधरचे D.A.V. महाविद्यालय निवडले कारण मुख्याध्यापकांनी गुणी गायकांसाठी महाविद्यालयीन शुल्क आणि वसतीगृहाचे शुल्क माफ केले होते. दुसरे कारण म्हणजे जालंधरचे ऑल इंडिया रेडिओ स्टेशन (AIR) शास्त्रिय संगितातले कार्यक्रम प्रसारित करायचे. ऑल इंडिया रेडिओ ने त्यांना B ग्रेड कलाकाराचा दर्जा देऊन अत्यंत कमी वेतनावर वर्षाला सहा कार्यक्रमासाठी करारबध्द केले. १९६२ मधे जेंव्हा भारताचे राष्ट्रपती राजेंद्रप्रसाद यांनी जालंधरला भेट दिली होती तेंव्हा त्याच्या स्वागतासाठी जगजितसिंगने एक गाणे स्वरबध्द केले होते.
जेंव्हा महाविद्यालयाला आंतर्-विद्यापिठिय संगित स्पर्धेसाठी शास्त्रिय आणि सुगम संगितासाठी प्रवेशिका पाठवायची होती तेंव्हा जगजितसिंगला सुगम संगित निवडावे लागले कारण त्याच्या वरिष्ठ विद्यार्थ्याने शास्त्रिय संगिताची प्रवेशिका आधिच भरली होती. पण जगजितने या संधीचेही सोने केले आणि एका मागुन एक करंडक जिंकत गेला. पुढे पुढे त्याचा चाहतावर्ग वाढत गेला आणि फर्माइशी येऊ लागल्या. १०० नोट प्रेमाने मुठीत कोंबुन त्याचे चाहते त्याला गाणं म्हणायला लावायचे.

१९६१ साली जेंव्हा जगजितसिंग मुंबईला आले. शंकर जयकिशन जोडीतील जयकिशनला त्यांचा आवाज आवडला पण त्यांच्या आवाजाला अनुरुप असे गाणे त्यांना देता आले नाही. जवळचे पैशे लगेचच संपले, त्यांच्याकडे घरी जालंधरला जाण्यासाठी सुद्धा पैशे उरले नाहीत. शेवटी मुंबई ते जालंधर हा प्रवास त्यांनी रेल्वेच्या न्हाणीघरात लपुन केला.

१९६५ मधे जगजितजींनी पुन्हा एकदा मुंबईमधे नशीब आजमावण्याचा निश्चय केला. एका अत्यंत गलिच्छ वसतिगृहात दिवस काढले. कित्येक रात्री ढेकुन आणि उंदरांच्या सहवासात काढल्या. जवळचा पैसा हळुहळु संपत होता पण देवाने त्यांच्या आर्त आवाजाची साद ऐकली आणि एच एम व्ही ने त्यांच्या दोन गझल इ पी फॉर्मॅट मधे ध्वनीमुद्रित करायचे ठरवले. (EP (Extended Play, a 1960s gramophone record format)). जेंव्हा या नव्या अलबमच्या कव्हरसाठी फोटो काढण्याची वेळ आली तेंव्हा जगजितसिंग ने आपल्या पारंपारिक शिख पगडीचा अन दाढीचा त्याग केला. त्यांच्या मते "हा फार विचार करुन घेतलेला निर्णय होता. माझा पहिल्या अलबम वरील फोटो हा माझी आयुष्य भर ओळख बनणार होता."

जगजितजींचा संघर्ष अजुनही चालुच होता, रोज वेगवेगळ्या दिग्दर्शकाच्या आणि संगितकारांच्या घरी खेटे मारणे चालुच होते. त्यावेळच्या सिनेसृष्टीतील बर्‍याच प्रस्थापितांनी जगजितजींचा फुकट वापर करुन घेतला. कित्येक लोक जगजितसिंगला आश्वासन देत कि आज आमच्या कडे पार्टीमधे फार मोठे मोठे लोक येणार आहेत. त्यामुळे तिथे तुमचे गाणे का नाही सादर करत? पण पार्टीनंतर कोणीही पुन्हा चौकशी करायचे नाही. जगजितसिंगचे मोठे भाउ कर्तार सिंग म्हणत कि झाडांच्या आजुबाजुला फिरणारे त्यावेळचे हिरो त्यांना जगजितसिंगच्या आवाजातील खर्ज, वेदना, खोली कसे झेपेल.

याचदरम्यान जगजितजींचे लक्ष गझल कडे जास्त वळु लागले. यामुळे सिनेसृष्टीचे नुकसान झाले पण, गझल जगताला त्याचा फार फार फायदा झाला. त्यावेळेस ज्यांची गझल आवर्जुन ऐकावी असे नवीन कलाकार येत नव्हते. गझल गायकी दुर्मिळ होत चालली होती. उर्दु ची लोकप्रियतेलाही फाळणी नंतर ओहोटी लागली होती. पण जगजितजींनी गझल ला आधार दिला, आकार दिला. त्यांनी स्वत:चे गझल गायकीतले वेगळॅपण जपले, जोपासले व त्याला हळुवार पणे फुलवले.

सफर मै धुप तो होगी तुम चल सको तो चलो - भाग १

2011-10-11T05:41:00.001+05:30

"सफर मै धुप तो होगी तुम चल सको तो चलो" हि गझल जेंव्हा जगजित आणि चित्रा सिंग यांनी गायली तेंव्हा त्यांनी विचार ही केला नसेल कि त्यांच्या आयुष्या किती असे प्रसंग येतिल जे या ओळींची सत्यता दाखवतील.

२३ सप्टेंबर रोजी जगजीतसिग यांना मुंबईच्या लिलावती रुग्णालयात मेंदुतील रक्तस्त्रावामुळे दाखल केल्याची बातमी वाचली आणि काळजाचा ठोका चुकला. खरतर जगजीतसिंगच्या गझला त्याच्या सुरुवातीच्या दिवसापासुन ऐकलेल्या चाहत्यांपुढे माझा आणि जगजीतसिंगच्या गझल चा परिचय फक्त ११ वर्षे जुना आहे. उन्हाळी सुट्टीमधे काकाच्या नव्या नेटकॅफे मधे जगजीतसिंगच्या दोन गझल (कोई मौसम ऐसा आए, प्यार का पेहेला खत लिखने में) वारंवार ऐकणारा मी कधी त्याचा चाहता झालो मलाच कळले नाही. त्यावेळेस माझ्याकडे जगजीतसिंगच्या जवळ जवळ सार्‍या गझल होत्या. कुठलीही गझल लाइव्ह इन कॉन्सर्टमधे ऐकली कि ती मिळवायची हा जणु छंदच लागला होता. पुण्यामधल्या लाईव्ह इन कॉन्सर्ट चे सगळ्यात स्वस्त तिकिट काढण्यासाठी किती उधार्‍या केल्या ते मला माझच माहित आहे. नाहितर इव्हेंट मॅनेजमेंटमधिल कुणाचीतरी ओळख काढुन तिकिट मिळवायची. अजुनही तो लाइव्ह इन कॉन्सर्ट चा आटापिटा आठवला कि हसु येते. पण समाधान पण वाटले कि आपण जगजितसिंग यांना गाताना याची देहि याची डोळा पाहिले नव्हे अनुभवले. बहुतेक लाइव्ह इन कॉन्सर्ट मधे जगजितसिंग ला भेटायची काही संधी मिळते आहे का हे हि पाहायचे. पण एकदा का जगजीतजींच्या आवाजात न्हाऊ लागल्यावर सगळाच विसरायला व्हायचं. त्यांच असच देहभान विसरुन प्रत्येकाला नॉस्टेल्जिक व्हायला लावणारी गझल म्हणजे "वो कागजकी कश्ती, वो बारिश का पानी".

मला आजही आठवते कि पुण्याच्या शेतकीमहाविद्यालयाच्या समोरील पोलिस मैदानात झालेल्या जगजितजींच्या मैफिलीत या गझल नंतर एक वयस्कर गृहस्थ सुरक्षारक्षकांच्या लक्षात येण्याच्या आधिच मंचावर चढले आणि जगजीतजींच्या गळ्यात हार घातला. हि गझल आहेही तशीच. प्रत्येकाला आपल्या बालपणाची आणि निरागसता नावाच्या भावनेची आठवण करुन देणारी. सुदर्शन 'फकिर' (1934 – 2008) या बेगम अख्तर साठी गाणी लिहिलेल्या शायरने हि गझल लिहिली आणि या शायरच्या पहिल्याच गझलने त्याला फिल्म फेअर चे पारितोषिक मिळवुन दिले. १९८२ साली जगजीतसिंग सुदर्शन फकिर यांना भेटले आणि त्या दोघांनीही एकमेकांची साथ अखेरपर्यंत सोडली नाही.

बहुधा २००१ साली टिवीवर जगजीतसिंगची लाईव्ह मुलाखत होती, आणि प्रेक्षकांना जगजीतसिंगशी प्रत्यक्ष फोनवर बोलण्याची मुभा मिळणार होती. बर्‍याच वेळानंतर फोन लागला आणि प्रथम कोणीतरी मी काय विचारणार आहे याचे तपासणी केली आणि फोन ट्रान्सफर झाला आणि जगजीतसिंग मधुर आवाजातील "नमस्कार" कानावर पडले आणि मी हरखुन गेलो. त्याच नादात मी मी पटकन बोलुन गेलो "मेरे पास आपकी ३३० गझल है|" त्यावर जगजीतसिंग हसुन म्हणाले कि मैंने तो ३५० गझल गायी भी नही है| मग मी जरा ओशाळुन म्हणालो मेरा मतलब लाईव्ह इन कॉन्सर्ट आणि अलबम मधल्या अशा दोन्ही मिळुन. मला आजही जगजितजींशी बोलल्याचे अप्रप वाटते. मी ऐकलेली जगजीतसिंग यांची शेवटची मैफल म्हणजे २००९ साली विधीमहाविद्यालयाच्या मैदानात झालेली मैफल. त्यावेळेसच जगजीतसिंग थकल्याची जाणिव होत होती.

मला तश्या आवडण्यार्‍या जगजितसिंगच्या बर्‍याच गझल आहेत पण मला आवर्जुन उल्लेख करावासा वाटतो "उम्र जलवों मै बसर हो, ये जरुरी तो नही" या गझल चा.
उम्र जलवोंमे बसर हो, ये जरुरी तो नही,
हर शब्-ए-गम कि सहर हो ये जरुरी तो नही.
(आयुष्य दैदिप्यमानच असले पाहिजे हे जरुरी नाही, प्रत्येक दुखा:च्या रात्रीची सकाळ होईल, हे जरुरी नाही).

याच गझल मधे त्याने देवाच्या आराधनेबद्द्ल टिपणी केली आहे. आणि दारु देणार्‍या स्त्रीला (साकीला) चक्क चक्क देवाची उपमा दिली आहे. प्रथमदर्शनी हास्यास्पद वाटले तरी फार अर्थपुर्ण शेर आहे.

सबकी नजरोंमे हो साकी,ये जरुरी है मगर
सबपे साकी की नजर हो, ये जरुरी तो नही.
(सर्वच देवाकडे मागत असतात, देवाकडे पहात असतात त्यांच्या भावविश्वात, मनात देवच असतो. पण त्याच वेळी देवही त्यांच्याच कडे त्यांच्या मागण्याबद्दल विचार करत असेल हे जरुरी नाही)

किंवा याच गझल मधील पुढिल शेर ज्यात त्याने चक्क चक्क मशिदीतली बांग दिली आहे, ती म्हणजे नाबाद आहे. गझलची पहिली ओळ झाल्यावर आलेल्या त्या बांग मुळे अक्षरशः एखादा भाविक नमाज पढत असल्याचे दृश्य डोळ्यासमोर उभे रहाते.

शेख मस्जिद मै करता तो है सजदे लेकिन,
उसके सजदो मै असर हो ये जरुरी तो नही.

(जरी एखादा पुजा\नमाज करत असेल, याचा अर्थ असा नाही कि त्याच्या भावनेमधे एवढे बळ असेल कि देव्\अल्ला त्याचे साकडे ऐकेल अन त्याची इच्छा पुर्ण होईल.)

किंवा त्याच्याही पुढे एखादा प्रेमी आपल्या प्रेमिकेला आव्हान देतो.

नींद तो दर्द के बिस्तर पे भी आ सकती है,
उनके आगोश मैं सर हो, ये जरुरी तो नही.

या गझल चा प्रत्येक शेर स्वतः मधे एक तत्त्वज्ञान आहे. अशाच मला आवडणार्‍या इतर गझल म्हणजे -ठुकराओ अब के प्यार करो, मै नशे मैं हुँ
अब मै राशन कि कतारो मै नजर आता हुँ
आहिस्ता आहिस्ता
तेरा चेहरा कितना सुहाना लगता है
सुना था के वो आयेंगे अंजुमन मैं
आये है समझाने लोग
गम का खजाना तेरा भी है मेरा भी
बात निकलेगी तो फिर दुरतलक जायेगी.
अजनबीहर जगा हर डगर बेशुमार आदमी

हि न संपणारी यादी आहे. प्रत्येक गझल एकणार्‍याला त्याच्या आयुष्यातल्या एका भागाशीच पुन्हा परिचय करुन देते.

जगजीतसिंगच्या पुर्ण आयुष्यात त्याला साथ देणारी अर्धांगिनी चित्रा सिंग यांनीही आपल्या पतीसमवेत भारतिय गझल जगताला केलेले योगदान विसरता येणार नाही. या दांपत्याच्या आयुष्यातिल सर्वात मोठा आघात म्हणजे त्यांचा २१ वर्षाचा पुत्र विवेक एका मोटार अपघातात मारला गेला आणि त्यामुळॅ चित्रासिंग यांनी गाणे गायचे सोडुन दिले. त्यांचे भावविश्वच जणु कोसळुन गेले. चित्रासिंगचे वजन ४३ किलोपर्यंत घटले. फारच कृशपणामुळॅ चेहरा भकास दिसु लागला. त्या लोकांना टाळु लागल्या. त्यांचा गळ्यातुन स्वर बंद झाला आणि पुढील १४ वर्ष तो बंदच राहिला. एके दिवशी त्या जेंव्हा विवेकच्या फोटोकडे पाहत होत्या. त्यांना आठवले कि विवेकला त्या दोघांचा किती अभिमान होता. अन तेंव्हाच त्यांनी ठरवले कि पुन्हा गाण सुरु केले होते. पण इतकी वर्षे गाण बंद असल्यामुळे आवाजाला पुर्वी सारखी धार राहिली नव्हती. त्यामुळे त्यांनी रियाज सुरु केला होता. पण त्यांचे गाणे पुन्हा रंगमंचावर येण्याआधिच जगजितसिंग कालवश झाले.चित्रासिंग जगजितसिंग यांना आपला गुरु मानत. त्यांच्या मते जगजितसिंगच्या गाण्यामधे कारागिरी आणि हरकती कमी प्रमाणात असुनही त्यांचे गाणे मनाला भिडायचे. त्यांच्या लग्नाला ४३ वर्षे झाली होती. त्यांची जोडी गायन क्षेत्रात प्रसिद्ध झाल्यावर बर्‍याच संगितकारांनी त्यांची जोडी फोड्ण्याचा प्रयत्न केला पण दोघांनी सर्व निभावुन नेले.
(क्रमशः)

गोष्टी -

2011-09-22T06:24:00.000+05:30

छोट्या छोट्या गोष्टी,
अन त्यांच्या हजारो दुखांच्या गोष्टी
काही सोप्या तर काही अवघड गोष्टी
त्यांच्या अस्तित्वाच्या साध्यासुध्या खुणा,
धुळिचे कण, एक पडलेलं झाड
विझलेल्या चुलीतुन निघणार धुर.
लाज येऊन आमचा अंतर्नाद,
विरुन जातोय या यंत्रांच्या कोलाहलात.
हे असच चालत रहाणार आहे का? अखेरपर्यंत -
का, आम्ही उभे राहु, अंतिम क्षणी, 
अखेर होणारच नाही.
जिथे अखेर होणार होती,
तिथेच चैतन्यदायी पहाट सुरु झाली असेल.

याच महिन्यात सप्टेंबर २८ रोजी कामगारनेते कै. शंकर गुहा नियोगी यांचा गोळ्या घालुन खुन करण्यात आला होता. त्यांच्या मारेकर्‍यांना आजही सरकार पकडु शकले नाही. पण आजही कै शंकर गुहा नियोगी यांनी स्थापन केलेल्या छत्तिसगड मुक्ती मोर्चा चे कार्य चालु आहे. आणि म्हणुनच कै शंकर गुहा नियोगी यांना ठार मारल्यावर आपल्याला मोकळॅ रान मिळेल असा समज असलेल्या उद्योजकांचे मनसुबे आजही पुर्ण होऊ शकले नाही. कै. शंकर गुहा नियोगी मुळचे कलकत्त्याचे पण कामाच्या शोधात ते भिलाईला आले आणि तिथलेच झाले. मला अगदी काही महिन्यांपर्यंत कै. शंकर गुहा नियोगी बद्दल माहिती नव्हती. पण आंतरजालावर शोधल्यावर बरिच माहिती सापडली अशीच थोडी माहिती दुव्यावर आहे आणि तिथेच मला एक हिंदी कविता सापडली. त्या कवितेचा मराठी भावानुवाद सादर करत आहे.

बंदुक

2011-09-14T02:16:00.000+05:30

मी ही हसलो त्यांना
ज्यांनी मला वाचवले
प्रेताशिवाय सर्वांना
स्मशानात पोहचवले

एकटा जसा तो उठला
मुर्ख म्हणोनी हिणविले
संख्येच्या या निकषाने
विद्वान किती बसविले

प्रेतासम हे जगणे
जगतो मी तिरडीवर
नियतीचा कैसा घोट
पडतो जसा नरडीवर

मैत्री मी निभावुन
मैत्र जमवले पक्के
अपयशावरही माझ्या
मित्रांचे होते शिक्के

देताना निरोप तुजला
तु अंधुन अंधुक होते
वक्षात देऊनी गोळी
ती आठवण बंदुक होते

कशिश-

2011-08-30T06:36:00.000+05:30

आपण आयुष्यात पुन्हा भेटलो नाही तरी चालेल,
पण भेटण्या्ची इच्छा सदैव राहिली पाहिजे.
ते काय म्हणतात उर्दु मधे,
"कशिश".
हि कशिश कशीही करुन टिकली पाहिजे.
हि तळमळ जेवढी जास्त तेवढी घट्ट मैत्री.
बाकि फक्त दिखावा असतो...

-अभि

सही -

2011-08-26T06:35:00.000+05:30

तु काढलेल्या माझ्या चित्रांवर सही नको करु...
मला त्या कॅनव्हास ला जखमी केल्यासारखे वाटते...
तुला सही करण्याची गरज नाही...
जर सही हि एकमेव असते तर,
तु चित्र काढताना्च त्या चित्रावर तुझी सही झालेली असते...
जर फारच वाटत असेल तर,
रंगात बुडवलेला तुझा अंगठा लाव त्या चित्रावर...
मी जपुन ठेवेन ते चित्र...
आणि जेंव्हा केंव्हा तुझी आठवण येईल,
तेंव्हा अलगद ठेवुन देईल माझा अंगठा,
तुझ्या अंगठ्यावर...

-अभि

विदुषक

2011-08-21T06:32:00.001+05:30

बदल होतोय कित्येक दशक होत आहे
अनुभवांचे लेणे आता विदुषक होत आहे.

कळले हे कि "काळाचा महिमा अगाध",
मद्याचे प्यालेही मानाचे चषक होत आहे

आंधळ्या राजाची ही आंधळी प्रजा आहे
चक्क मुकाही इथे उदघोषक होत आहे

तिला हि सवय अन त्याला सवय आहे
नजरेने ठार करणे बेलाशक होत आहे

नम्र मांजरी माना झुकवत आहे आता
घंटा गळ्यात बांधणारे मुषक होत आहे
-अभि

के २५ हौज ख़ास ...........नवी दिल्ली ...

2011-08-18T02:25:00.019+05:30

इक बंगला बने न्यारा ..
बसे कुनबा जिस में सारा ....

के २५ होज ख़ास ...
पंजाबी साहित्याचा एक अनमोल ठेवा...
पण आता नसलेला...
हे जेंव्हा मला कळले तेंव्हा मीही ऐकुनही न ऐकल्यासारखे केले...
असे घडते बरयाचदा,
प्रत्येक माणुस अचानक घडलेल्या गोष्टीवर वेगवेगळ्याप्रकारे आपली प्रतिक्रिया व्यक्त करतो...
काही लोक पटकन व्यक्त होतात आणि आपली प्रतिक्रिया देउन टाकतात...
चांगली किंवा वाईट...
तर काही लोक आपल्याच भ्रमात राहतात कि असे होणे शक्यच नाही...
मी या दुसरया गटात येते...
जे मला खुप प्रिय आणि जवळच आहे, त्या्चे झालेले नुकसान पाहुन मी एका झटकयात व्यक्त नाही होउ शकत...
कारण मी माझ्याच भ्रमात जगते आहे कि मी जे सुंदर विश्व पाहिले होते त्या्चे अस्तित्व नष्ट होण्यासाठी काहितरी तर कारण असायला हवे ना...

के २५ होज ख़ास ...
अमृताचे स्वप्न...
तिचे भावविश्व...
पंजाबी साहित्याचा एक अनमोल ठेवा...
आणि मी, अमृताचे अस्तित्व अजुनही आहे, असे सांगत फिरत असते...

आज मैंने अपने घर का नम्बर मिटाया है
और गली के माथे पर लगा
गली का नाम हटाया है
और हर सड़क की
दिशा का नाम पोंछ दिया है
खरेच तर आहे...
हे घर अमृताचे होते...
पित्याने जिथे लग्न लावुन दिले त्या घरात ती राहिली नाही...
आणि पित्याच्या घराने आपल्या मुलीला पुन्हा आपलेसे केले नाही...
हे घर अमृताने स्वतः बनवले होते, जिथे ती इमरोज आणि तिच्या दोन मुलांबरोबर रहात होती...
हे्च घर साक्षीदार आहे, इमरोज च्या पेंटिगस आणि अमृताने लिहिलेल्या कवितांचे....
हे घर साहित्या्चे स्वप्न होते, ज्याचे दरवाजे सर्वांसाठी विशेषतः पंजाबी साहित्यकारांसाठी उघडे रहात...
त्यामधे शिव कुमार बटालवी ,दिलीप ठाकुर टिवाना, गुरदयाल सिंह आणि अशे कितीतरी साहित्यकार सांगता येतील...
पाकिस्तानातुन जेंव्हा लेखक यायचे तेंव्हा अमृताच्या घरी यायचे, जिथे फेज़ अहमद फेज़ चा मुशायरा घराच्या टेरेसवर आयोजला होता...
साहिर हि यायचे...
अमृता आणि इमरोज ला भेटायला...
याच घरात अमृताच्या पलंगाशेजारी बसुन गुलजार आणि दिप्ती नवल ने अमृताशी तिच्या कवितांच्या हिंदी अनुवादाची चर्चा केली होती...
इथली लायब्ररी बरया्च वेळा रात्री पाहुण्यासाठी गेस्ट रूम म्हणुन वापरली जायची...
कितीतरी आठवणी आहेत या घराशी...
मी जेंव्हा या घरी गेले होते तेंव्हा मला हे घर इमरोज च्या पेंटिगस आणि अमृताच्या प्रेमाचा ताजमहाल वाटला होता...
जिथे वारयाच्या प्रत्येक झुळकेमधे प्रेम होते...
लॅंम्प शेड वर अमृता्ची कवितेच्या ओळी रंगविलेल्या होत्या...
पेन स्टॅंडलाही या प्रेमा्ची चाहुल असायची...
ते पारिजातचे झाड जे इमरोज आणि अमृताने मिळुन लावले होते...आता नाही राहिले...
खालुन आलेली अन अमृताच्या स्वयंपाकघराच्या खिडकीवर येउन हसणारी बोगनवेल कुठेतरी हरवली आहे...
हे असे अनपेक्षित इथेच का झाले...
नॉर्थ लंडन मधे जॉन किट्स चे घर आणि अजुन कितीतरी साहित्यकारांचे घर आजही जसे च्या तसे जतन करुन ठेवलेले आहेत...
त्यांना वाचणारे त्यांच्यावर प्रेम करणारे त्यांच्या घराला अन त्यांच्या लिखाणाला जोडता जोडता स्वतःही त्या लेखकाशी जोडले जातात...
अगदी तशी्च जशी मी अमृताशी जोडली गेले होते, जेंव्हा अमृता सर्वांना सोडुन गेल्यावर मी तिच्या घरी गेले होते...

के २५ मक्का आहे...
जिथे अमृता आपल्या कवितांसोबत वसलेली आहे...
इमरोज कुठेय...
तो बिनधास्त प्रेमी...
त्याने आपले संपुर्ण आयुष्य अम्रुताच्या नावावर केले...
तो आज तिथे अमृताची नेम प्लेट आपल्या बरोबर घेउन आला आहे...
तो त्या्ची फ्रेम करुन ठेवणार आहे...
आज वाईट वाटते आहे...साहित्यप्रेमींसाठी, अमृतावर प्रेम करणारयांसाठी...
पण ती आजपण आपल्यात आहे, तिच्या कवितांच्या रुपाने...
तिलाही हे माहित होते कि या कविता तिच्यावर प्रेम करणारयांसाठी एक आठवण बनुन राहणार आहे...
अन सांगणार आहे...

पर अगर आपको मुझे ज़रूर पाना है
तो हर देश के, हर शहर की,
हर गली का द्वार खटखटाओ
यह एक शाप है, यह एक वर है
और जहाँ भी
आज़ाद रूह की झलक पड़े
— समझना वह मेरा घर है।

-अभि

(रंजना [रंजू भाटिया] यांनी अमृता प्रितम वर लिहिलेल्या लेखाचा स्वैर अनुवाद.
मुळ लेख वाचण्यासाठी येथे टिचकी द्या.)

अण्णा हजारे

2011-08-17T02:21:00.007+05:30

तुम्ही एकटे नाही आता, साथीला आम्ही सारे आहोत.
एकच अण्णा नाही आता, सारे अण्णा हजारे आहोत.

वावटळ आहे वादळ आहे अन अण्णांचे पायदळ आहे
तुम्हा वाटले आम्ही सारे संध्याकाळचे वारे आहोत

दिशाभुल करण्या अमुची, तु ध्रुवाला लपवले आहे
ठावुक नाही तुम्हाला आम्ही सारे ध्रुव तारे आहोत

एक ध्यास आहे आता भारत स्वच्छ हवा आहे
भ्रष्टाचार हटवण्या साठी राबत आम्ही सारे आहोंत । (आशाताई जोगळेकर)

(अण्णा हजारेंना पाठिंबा देणार्‍या सर्व सभासदांना नम्र विनंती आहे, कि या कवितेत आणखी कडव्यांची भर घालावी अन हि कविता जास्तित जास्त लोकांपर्यंत पोहोचवावी. मी या कवितेला हक्कमुक्त करत आहे.)

मिसळपाव

2011-08-13T23:01:00.000+05:30

खोबरे मृदु प्रेमाचे अन मिर्ची्चा घाव आहे.
आयुष्य तरी हे काय, एक मिसळपाव आहे.

सोडुनी गेली होती त्या जुन्या पिंपळाखाली
तिथेच भेटशील मजला हे मला ठाव आहे

धरतीचा कंप होऊनी ते डोंगर मिटुनी गेले
सांगावे लागले मजला, इथेच गाव आहे

ज्याने प्रदुषित केले त्यालाही तोय दिधले
गंगेकडेही कडेही माझ्या आई्चा स्वभाव आहे

खोटे पसरते आहे मजला अजुन आस आहे
अजुन माझ्या शरिराला माझे्च नाव आहे

-अभि

आजी

2011-08-12T04:10:00.000+05:30

आजी म्हणजे मैत्रीण असते
सगळ्या घराची वीण असते,
मेणबत्तीला उभारण्यासाठीचे
खाली वितळवलेले मेण असते.

आजी ज्ञानाचे भांडार असते
अंधारात प्रकाशाचे दार असते,
कधी मायेची हळुवार फुंकर
कधी छडीचा कडवा वार असते.

आजी आमचे होकायंत्र आहे
तीचे शब्द आम्हाला मंत्र आहे
विचारात नेहमी गुरफटतो आम्ही
ती मात्र अजुनही स्वतंत्र आहे.

आजी म्हणजे दरारा असतो
आजी म्हणजे शहारा असतो
कुठलही पाऊल चुकत नाही
नजरेचा खडा पहारा असतो.

आजी म्हणजे दडपण आहे
आजी म्हणजे प्रेम पण आहे
पाहता क्षणी डोळ्यात भरणारे
घराचे भारदस्त घरपण आहे.

स्वराज्य घडविले शिवबाने
पण लढविले बाजीने आहे
जन्म आई-वडिलांनी दिला
संस्कार दिले आजीने आहे

घरटे साजिरे बनविले तिने जे
ते आम्ही वाढवणार आहे
नसानसात वावरणारा हा
तिचाच आत्मविश्वास आहे

- अभि

आयुष्यपुष्प

2011-08-08T04:08:00.001+05:30

तुला पाहिले मी बाकि काही पाहिले ना,
आयुष्य पुष्प फक्त!, अन्य काही वाहिले ना.

उध्वस्त झाले गाव, मला काय त्याचे,
मी विचारले कि, माझे घर राहिले ना?

तुच्छ वाटे मजला दुःख कोणतेही,
फसवे वचन तुझे ते सांग साहिले ना.

जे पाहिले होते मी तुझ्या संगतीने,
ते विश्व चांदण्यांचे अद्याप पाहिले ना.

-अभि

अंधार

2011-08-04T05:26:00.001+05:30

स्वप्नांच्या सुंदर वाटेवर ,मी धडपडतो आहे,
समईची येते याद, अंधार वाढतो आहे.

मोत्यांना मानेवरच्या, शेवटी पाहिले होते,
शुभ्रधवल तो मोती, नयनात दाटतो आहे.

तुटलेल्या त्या नात्यांना मी किड लावली होती,
इतुकी की माझ्या मी, मनात सडतो आहे.

माहित नाही मजला गाडलो किती मी आहे
घावात क्षणाच्या येथे, मी अजुन सापडतो आहे.

-अभी

मनोरा : भाग २

2011-07-26T04:06:00.000+05:30

गावाची वेस मागे पडते. आपल्या चढाने त्याला रोखायचा प्रयत्न करणारे ते गावाला वेढणारे डोंगर तो लिलया पार करतो. दिवस आणि रात्रीचे चक्र चालु होते. निराशेचे ढग जमता क्ष्णी त्याच्या महत्त्वाकांक्षेचा वारा त्याना दुर लोटुन मनचे आभाळ पुन्हा स्वच्छ आणि निरभ्र करत होता. आणि एके दिवशी त्याला ढगात लपलेला मनोरा दिसु लागतो. शुभ्र असलेल्या मनोर्‍याचे टोक मात्र दिसत नव्ह्ते. त्या मनोर्‍याला प्रत्येक मजल्यावर खिडकीसारख्या चौकटी होत्या. मात्र त्या बंद होत्या. सुर्य किरणे त्या मनोर्‍यावरुन परावर्तित होत होती त्यामुळे तो मनोरा आणखी विलोभनिय भासत होता. घनदाट जंगलात ताठ उभा असलेला
मनोरा त्याला गवताच्या कुरणात उभा असणार्‍या डौलदार घोड्यासारखा भासला आणि तो जिवाच्या आकांताने मनोर्‍याकडे धावु लागला. पण त्याच्या दृष्टीला तो मनोरा जेवढा जवळ भासला तेवढा जवळ तो मनोरा नव्हता. त्याला त्या मनोर्‍याच्या पायथ्याशी पोहचायला रात्र झाली. त्याने त्याच्याकडील मशाल पेटवली व रात्री विश्रांती घेऊन सकाळी पहिल्या प्रहराला मनोरा चढण्याचे ठरवुन तो झोपी जातो.
सकाळी लवकर उठुन तो मनोर्‍याच्या जवळ जातो आणि मनोर्‍यात प्रवेश करण्यासाठी दरवाजा शोधु लागतो. त्याला एक पायवाट मनोर्‍याच्या गोलाकार पायाला एखाद्या अल्लड नदीप्रमाणे वळसा घालताना दिसते. त्या वाटेवरुन चालता चालता त्याला त्या अवाढव्या मनोर्‍याच्या एका जमिनीला टेकलेल्या खिडकीपाशी येतो. ती त्या मनोर्‍याची एकमेव खिडकी त्याला त्या मनोर्‍या डोळ्यासारखी वाटली. असंख्य वेलींची झुलपे त्या खिडकी वर रेंगाळत होती. तो आपल्या काठिने ती खिडकी साफ करतो आणि आत डोकावतो. त्याला वर जात असलेला एखाद्या वेली सारखा वर्तुळाकार जीना दिसु लागतो. तो उत्साहाने तो जीना चढु लागतो.
बराच वेळ तो जीना चढत होता, वर्तुळाकार जीन्यामुळॅ त्याला मुर्छा आल्यासारखे वाटत होते. शेवटी तो थकुन खाली बसतो. अन थोडी विश्रांती घेऊन पुन्हा वर चढु लागतो. अचानक त्याला हवेत गारवा पसरलेला जाणवतो. सभोवताली मंद निळा प्रकाश पसरतो. त्या प्रकाशाच्या स्रोताकडे तो चालत रहातो. आणि एका ठिकाणी येऊन थांबतो. त्याच्यापुढे निळाशार धुक्याचा एक गोल तरंगत असतो. आणि त्याच्यामुळॅ पुढचा मार्ग रोखला गेलेला असतो. तो त्या धुक्यात घुसणार इतक्यात त्याला एक नाजुक पण धारदार आवाज येतो. "मला खात्री होती, कि याही वेळेस तु मला शोधत येशील."
तो एकदम चपापतो आणि विचारतो, "म्हणजे मी इथे आलो आहे, हे कसे शक्य आहे, मी तर पहिल्यांदा आलो आहे."
"हो, तुझे शरीर इथे नव्याने आले आहे, पण तुझी वृत्ती, तुझी हा मनोरा काबीज करण्याची वासना वर्षांनुवर्षे वेगवेगळ्या शरिरात इथे येत आहे. तु काही पहिला नाही."
"हो, माझे पुर्वज इथे आले होते. पण मला हा मनोरा चढताना त्यांची कुठलीच चिन्ह सापडली नाही." त्याने हताश होत म्हटले.
"तुला हा मनोरा चढुन गेल्यावर काय मिळणार आहे?". ते गोलाकार धुके पुन्हा उच्चारते.
"ह्या मनोर्‍याच्या शेवटच्या मजल्यावर काय आहे किंवा काय नाही याबद्द्ल मला काहीही माहित नाही किंवा मी कधी या बद्दल गप्पा हि रंगवल्या नाहित. पण अनादीकालापासुन अज्ञाताचे आकर्षण मानवाला स्वस्थ बसु देत नाही आहे. मानवाच्या जीबनातील मोठेमोठे शोध या आकर्षणामधुनच जन्माला आले आहेत. आणि माझ्याआधीचे माझे सारे पुर्वज इथे निष्फळ झाले हे माहित असुनही या आकर्षणामुळेच मी इथे आलो आहे. - तो
"तुला तुझ्या पुर्वजांनी इथे येण्याआधी नक्कित इथल्या सर्व गोष्टींबद्द्ल माहिती दिली असेल, तरीही तु इथे आलास तुला भीती नाही वाटली." - गोलाकार धुके.
"माणसाने नेहमी रात्रीच्या वेळी नदीच्या पाण्यावर सोडलेले दिव्यांकडे पाहिले पाहिजे. भयाण काळोखात, खळाळत्या पाण्यात कोणताही आधार नसताना अन कोणत्याही क्षणी आपले अस्तित्व नाहीसे होईल, याची जाणीव असूनही दिवे पुढे जातच राहातात." - तो
आणि लगेचच त्याला हास्याचा गडगडाट आणि निखार्‍यासारखे शब्द ऐकु येतात, "तुमची बुध्दी किती शेवाळलेली झाली आहे, कुठलेही नवे दमदार विचारांचे पाऊल त्यावर टिकु शकत नाही, त्याचे घसरणे नक्की आहे. अरे, मुढ मानवा, पाण्यावर सोडलेल्या दिव्याला स्वतःची शक्ती नसते. त्याची भिस्त पाण्यावर असते, त्याला वाटते कि आपण पुढे पुढे चाललो आहे पण त्याची दिशा पाणी ठरवते. दिवा नाही. अशा दिव्याच्या अस्तित्वाला अस्तित्व तरी कसे म्हणायचे. यापेक्षा किनार्‍यावर पाण्याच्या प्रवाहाला विरोध करणार्‍या, त्याला किंकाळ्या फोडायला लावणार्‍या आणि या लढाईत आपले अस्तित्व गमावुन बसणार्‍या खडकाला माझ्या मनात आदराचे स्थान आहे, त्या शक्तीहिन अन दिशाहिन दिव्याला नाही." आणि ते धुके हळु हळु त्याला वेढुन टाकु लागते, त्याला संपुर्णपणे धुक्याने वेढल्या मुळॅ त्याला काहिही दिसेनासे होते. आणि तो पुढे पुढे जाण्याच्या नादात हात सगळीकडे फिरवत अंदाज घेत जीना चढु लागतो. आणि अचानक त्याला हाताला एक ओला थंड स्पर्श होतो. ती मनोर्‍याची भिंत असते.
(समाप्त)

मनोरा : भाग १

-अभी

मनोरा : भाग १

2011-07-23T03:22:00.003+05:30

चार डोंगरांच्या मांडिवर एका छोट्या नवजात अभ्रकासारखे असलेले गाव गुण्यागोविंदाने नांदत होते. याच गावामधे आज सकाळ पासुन एकच गडबड सुरु झाली होती. कारण होते आज अजुन एक तरुण तो शापित मनोरा काबिज करायला निघाला होता.त्याच्या आधीच्या पिढ्यांनी प्रमाणे तोही तो उत्तंग मनोरा पादाक्रांत करण्याच्या महत्त्वाकांक्षेने झपाटलेला होता. तो घरातुन त्या मनोर्‍याच्या प्रवासाला निघतो. त्या शापित मनोर्‍याने आता पर्यंत बरीच आयूष्य उध्वस्त केली होती. आणि हा तरुणही त्याच वाटेला जात होता.

जशी नगरात हि बातमी पसरते तशी लोक त्याच्या घराकडे गर्दी करु लागतात. हौशे, नवशे, गवशे सगळ्या प्रकारचे लोक त्याच्या मागे मागे चर्चा करत चालु लागतात. त्याला हा प्रकार नवा नसतो. कधी एके काळी तो ही त्याच गर्दीचा भाग होता. प्रेक्षकांत बसलेल्या आणि एकंदरीत नाटकामधे कुठलेही मदत केली नसताना त्याबद्द्ल चांगले वाईट बोलणार्‍या तुम्हाला, आयुष्य तुमच्याही नकळत कधी रंगमंचावर नेऊन बसवते, ते कळतच नाही. त्याच्यामुळे गावातील लोकांना पुढचे पंधरा दिवस पुरेल असा विषय चर्चेला मिळाला होता. तो लोकांच्या हुल्लडबाजीकडे दुर्लक्ष करुन ठाम पाऊले टाकत पुढे चालु लागतो.

त्याला अचानक मृत्युशय्येवरील वडिलांचे शेवटचे बोलणे आठवते "मुला आमचीच चुक झाली, आम्ही तुझ्यासमोर त्या मनोर्‍याचा विषय काढायचाच नव्हता. तुझे आजोबा, आणि माझे पुर्ण आयुष्य यातच गेले. तो मनोरा म्हणजे एक मृगजळ आहे. जेवढा ऊंच जाशील तेवढाच मनोरा तुला पुन्हा दिसेल. तो कधीच काबिज होऊ शकणार नाही. त्या मनोर्‍याचे टोक हिमालयापेक्षाही उंच आहे. त्या मनोर्‍याला एकही खिडकी नाही, तु किती हि चालत राहिला तरी तुला किती मजले चढले आहेत याचा अंदाज येणार नाही. एकदा आत गेल्यावर तुझ्या बरोबरच अन्नधान्याचा शिधा किती दिवस चालणार आहे? तुला भुकेमुळे तरी परत यावे लागेल. हे सर्व एवढे सोपे नाही. जे घराणे प्रत्येक पिढीत एकच चुक पुन्हा पुन्हा करते त्या घराण्याचा नाश अटळ आहे. तु इथेच रहा, जीवनाचा उपभोग घे."

"बाबा, तुम्ही मला माझ्या प्रवासातील धोके सांगुन मला मदतच केली आहे, पण त्यामुळे माझ्या निश्चयात तसुभरही फरक पडणार नाही. कुठलीही गोष्ट साध्य झाली कि तिची किंमत शुन्य होते हे
माहित असुनही एखादी गोष्ट साध्य होण्याची जी धुंदी असते, फक्त त्या धुंदी साठी मी तो मनोरा काबिज करणार आहे. आणि हे ध्येयच एवढे मोठे आहे कि या मोहिमेत जरी मला काही बरेवाईट झाले तरी
तोही एक सन्मानच असेल. माझे जाणे तर नक्की आहे, आता तुम्ही आशीर्वाद देऊन मला पाठवणार किंवा मी तसाच निघणार हे सर्वस्वी तुमच्या हातात आहे."

"अज्ञाताच्या प्रवासाला आपले घरदार उधळुन निघालेल्या असंख्य मुशाफिरांसारखा तु हि निघाला आहेस. देव तुझे रक्षण करो. तु जायचे ठरवले आहेस तर मग मी काय तुला थांबवणार. पण काही गोष्टी लक्षात ठेव.
कितीही थकला तरी मनोर्‍याच्या भिंतीला आधारासाठी स्पर्श करु नकोस किंवा टेकु नकोस. जर तु असे केले तर दुसर्‍या क्षणाला तु मनोर्‍याच्या बाहेर जमिनीवर येशील."

वडिलांचा निरोप घेऊन तो मार्गस्थ होतो.

(क्रमशः)

मनोरा : भाग २

-अभी

आंदोलन आणि सिंहावलोकन

2011-06-10T06:05:00.000+05:30

रामदेवबाबांचे आंदोलन तर उधळले गेले, पण सरकारने ते ज्या प्रकारे उधळले त्यामुळे जनमत रामदेवबाबांकडे झुकलेले नाक्यानाक्यावरील चर्चेतुन ध्यानी येत आहे. अण्णांना जो सर्व तळागाळातील लोकांचा पाठींबा मिळाला होता तो रामदेवबाबांना कधीच मिळाला नव्हता. जनता रामदेवबाबांच्या आंदोलनाबाबत शाशंक होती. रामदेवबाबांच्या आंदोलनातील प्रमुख भाग हा त्यांचे योग्-अनुयायी होते. पण सरकारच्या आंदोलन उधळुन लावण्याच्या हुकुमशाही कृतीमुळे जनतेची सहानभुती रामदेवबाबांना मिळते आहे.

"रामदेवबाबांकडुन धोका नाही म्हणुन त्यांच्याशी चर्चा चालु आहे, नाहीतर त्यांना अटक झाली असती", असे दिग्विजयसिंह म्हणाले होते. पण मग आता रामदेवबाबांना अटक झाली म्हणजे याचाच अर्थ सरकारला रामदेवबाबांचा आता धोका वाटु लागला आहे असा घ्यायचा का? सरकारला धोका वाटतो आहे कि जनमत त्यांच्या विरोधात जात आहे. पण ते विरोधात जाऊ नये म्हणुन जे काही करायला पाहिजे होते त्यातले सरकारने काहीच केले नाही. याचाच अर्थ आंदोलन का होत आहेत याच्याशी सरकारला काही घेणं देणं नाही, जो पर्यंत सरकारला धोका नाही तोपर्यंत आंदोलनं चालु द्या, आपोआप बंद झाली तर उत्तम, नाही तर थातुरमातुर आश्वासनं देऊन बंद करण्याचा प्रयत्न करायचा, या सर्वांनी आंदोलक बधले नाहीच तर समिती बसवायचे आमिष दाखवायचे, आणि काही झाले नाही तर पोलिसी कारवाई.

काही वृत्तपत्रे रामदेवबाबा आणि अण्णांची एकाच तराजुत तुलना करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत, ते सर्वस्वी चुकिचे वाटते. अण्णांचे आत्तापर्यंतचे चारित्र्य आणि कार्य लक्षात घेता हे कोणी असे करु इच्छित असेल ते सवंग प्रसिद्धीसाठीच करत असणार यात शंकाच नाही. अण्णांवर कुठलाही आरोप करण्याची कुणाचीच हिम्मत होत नाही याचे एकमेव कारण म्हणजे त्यांचे स्वच्छ चारित्र्य. रामदेवबाबांची छुपी राजकिय महत्त्वकांक्षा लपुन नाही. पण तरीही त्यांना जनतेचा पाठींबा मिळत आहे. याचे उत्तर शोधण्याची गरज राज्यकर्त्यांना आहे.

या आंदोलनांचा दुसरा पैलु म्हणजे हि दोन्ही आंदोलने दिल्लीतच करण्यात आली आणि तेही जंतरमंतरलाच याला एक कारण आहे या आधीही लोकांनी इतर राज्यांमधे आंदोलने केली आहेत पण त्याला माध्यमांनी एवढे महत्त्व नाही दिले. जर आंदोलन योग्य असेल तर ते कुठेही केले तरी त्याला योग्य तो पाठिंबा माध्यमांकडुन मिळाला पाहिजे पण तसे होताना अजुनतरी दृष्टीपथात नाही, देश म्हणजे दिल्ली, नोयडा आणि गुडगाव येवढेच असेच काही माध्यमांना वाटते.

काही राजकारणी व काही स्वतःला बुद्धीजीवी समजणारे लोक म्हणत आहेत कि अण्णांच्या मागण्या बालिश आहे, यामुळे ज्याच्याकडे गर्दी जमवण्याची ताकद आहे तो आपल्या मागण्या लादु शकेल आणि तसा पायंडा पडेल. पण गर्दीची पण एक मानसिकता असते, दोन प्रकारच्या गर्दी असतात, काही आमिषाने आलेली गर्दी (अशी गर्दी कुठल्याही राजकारण्यांच्या सभेला मिळु शकेल) आणि आदराने आलेली गर्दी आणि अण्णांच्या आंदोलनातील गर्दी कशामुळे आलेली आहेत हे शेंबडं पोरही सांगु शकेल. सत्ताधारी आणि विरोधी या दोघांवर भ्रष्टाचाराचे इतके आरोप आहेत कि जनता आता कंटाळुन गेली आहे कोणीतरी तर सरकारला जाब विचारला पाहिजे आणि अण्णा आणि रामदेवबाबा ते करत आहेत त्यामुळेच जनता त्यांना पाठिंबा देत आहे.

आतापर्यंत मध्यमवर्गाकडुन काही आशा नव्हत्या पण आतापर्यंत सुप्तावस्थेत असणारा समाज आता जागा होत आहे. "The enemy of society is middle class and the enemy of life is middle age.” म्हणजेच "मध्यमवर्ग हा समाजाचा शत्रु आणि आयुष्याचा शत्रु म्हणजे मध्यम वय" असे Orson Welles कधी काळी म्हटले होते पण आता चित्र बदलत आहे. निष्क्रिय मध्यमवर्ग आता सामाजिकरित्या क्रियाशील होत आहे आणि भविष्यातही राहिल. आणि हा आशावाद या आंदोलनांमुळेच निर्माण होत आहे. आणि अरिस्टोट्लने म्हणल्या प्रमाणे जसा भारतीय अर्थव्यवस्थेचा कणा मध्यमवर्ग आहे तसा राजकिय व्यवस्थेचा कणा ही मध्यमवर्ग व्हायला हवा.

(“The most perfect political community is one in which the middle class is in control, and outnumbers both of the other classes.” - Aristotle)

-अभी

ए दादा, स्वर म्हणजे काय रे?

2011-06-05T06:57:00.001+05:30

प्राचिन भारतियांनी प्रथम आहत अनाहत अशी नादाची विभागणी केली. आहत नाद म्हणजे एखाद्या गोष्टीवर आघात, घर्षण झाल्यामुळे होणारा नाद, ज्या नादाला उत्पन्न होण्याचे कुठलेही कारण नाही, जो फक्त अनुभवाने कळु शकतो, दोन्ही कान बंद केल्यावरही जो ऐकु येऊ शकतो त्याला अनाहत नाद म्हणतात. स्वर हा नादाचाच एक प्रकार आहे. मातंग मुनीनुसार स्वर हा स्वयंभु तेजाने प्रकाशणारा नाद आहे. स्वर म्हणजे स्वः + राजरी. या व्याखेला सहमत जेवढा लोकवर्ग आहे तेवढाच असहमतही आहे.

माझा प्रश्न हा आहे कि जर फॉस्फरस सारखी भौतिक गोष्ट तेजाळु शकते मग तेच तत्त्व त्याच भौतिक शास्त्रात येणारा ध्वनी ला का नाही लागु होतं? कारण सध्या उपलब्ध असलेल्या ध्वनी उपकरणातुन हा प्रयोग करणे शक्य नाही. पण आपल्या मनातील कानाने जे आपण ऐकतो, ज्याने आपणाला दिसु हि शकते त्याच्या मदतिने हा प्रयोग शक्य आहे का? कल्पनेतील ध्वनी हा त्याची कल्पना करणार्‍या माणसासाठी वास्तवातील ध्वनी असु शकतो का? जर ती व्यक्ती त्या कल्पनेतील ध्वनी मुळे काही भौतिक भाव देत असेल तर त्याला आपण अभौतिक गोष्टीचे भौतिक भाव म्हणु शकतो का?

प्राचिन भारतियांनी असे भाव चार प्रकारात वर्गीकृत केले : १) वैखारी २) मध्यमा २) पश्यंती ३) परः. असे मानण्यात येते कि ॐकार या ध्वनी किंवा नादाच्या व्याख्यात त्याच्या संपुर्णतः बसतो. जेंव्हा आपण ॐ काराचे असे वर्णन करतो तेंव्हा वैखारी-शब्द स्थळाशी, मध्यमा-शब्द सुक्ष्माशी, पश्यंती-शब्द कारणाशी आणि परः-शब्द परःशी निगडीत आहे. (इथे शब्द म्हणजे ध्वनी असा योजिला आहे.)वरिल माहिती नुसार स्वर आणि अनाहत नाद यांचा संबध असावा असे अजुन ठाम पणे वाटु लागते.

स्वराचा उगम कुठुन होतो? आपण ज्या विश्वाचा भाग आहोत त्यापासुन आपण स्वतः वेगळे करु शकतो का? बाह्यांग आणि अंतरांग यात भेद करणे फार अवघड आहे. फ्रेंच विद्वात रेने डेसकार्टस ने म्हणले आहे कि Mind आणि Matter या दोघांनाही दर्जा आणि प्रमाणामधे विशद करणे शक्य आहे जर Mind चा Matter मधे आणि Matter चा Mind मधे अंतर्भाव शक्य झाला तर. कपिल ऋषींच्या संख्याशास्त्रानुसार Matter आणि Matter यांमधे फार फरक नाही असला तर तो काही अंशांचा आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार "महत्" चे उगम प्रकृतीमधुन आले आहे. ह्या महत् मुळेच मानवी बुद्धी आणि विवेकाचे अस्तित्व आहे. डेसकार्टस नुसार "मी विचार करु शकतो म्हणुन माझे अस्तित्व आहे" हे आधिच्या कपिल ऋषींच्या विचारांना अनुसरुन आहे. पण डेसकार्टस असेही म्हणतो Mind आणि Matter ह्या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत ज्या कपिल ऋषींच्या विचारांशी जुळत नाही.

त्यामुळे मला कपिल ऋषींच्या प्रमेयावर अधिक विश्वास वाटु लागला आहे आणि त्यानुसार विश्वाची उत्पत्ती महत् मधुन झाली आहे. स्वर हे सांगितीक बुध्दीचे भौतिक ध्वनी मधे भाषांतर आहे, म्हणजेच परः तुन वैखारी मधे.स्वर हे अतिशुध्द अनाहत नादाचे रुप आहे. त्याचा प्रवास परः म्हणुन पश्यंती च्या रुपात महतामधे सुरु होतो पण त्याचे भौतिक रुप त्याला एखादा अस्सल गवई किंवा कलाकार मध्यमातुन देतो. एखादा कलाकार जेंव्हा त्याच्या सतारीच्या तारा छेडतो किंवा आपल्या धीरगंभीर आवाजात षडज लावतो त्याचे आहत नादामधे रुपांतर होते आणि हाच आहत नाद इतरांसाठी वैखारी होतो आणि त्यांना त्याच्या स्वर माधुर्यात आकंठ बुडवुन टाकतो.

स्वर हा एक वेगवेगळ्या रुपात परावर्तित होणारा प्रकाश आहे जो महत च्या उत्पत्तीच्या आधी पासुन आहे. तो नादाचाच एक प्रकार असल्यामुळे तो अनादी अन अनंत आहे पण आपल्याला वाटते कि गवई स्वराला जन्म देतात. स्वर हा स्वयंभु असुन तो कुणाही गवयावर व्यक्त होण्यासाठी अवलंबुन नसतो.

जेंव्हा एखाद्या महान गुरु कडुन शिष्य स्वर ओळख आत्मसात करतो त्यानंतर तो पावसाच्या पाण्यात, मधमाशी च्या गुणगुणण्यात, समुद्राच्या लाटांमधेही स्वर ओळखु शकतो. जर शिष्याला स्वर ओळखता आला नाही तर त्याच्या अर्थ असा नाही कि स्वर अस्तित्वातच नाही.

(स्वैर अनुवाद - सुब्रतो रॉय यांच्या Time of India च्या लेखावरुन)

-अभी

पाऊस पुण्यामधे होतो...

2011-06-03T08:24:00.002+05:30

सरीत भिजवणारा तो पाऊस पुण्यामधे होतो
सरीत भिववणारा तो पाऊस पुण्यामधे होतो

पहिली वीज, पहिला पाऊस, आली पहिली सर
बाकी सर्वांचा विसर आता पाऊस पुण्यामधे होतो

ह्र्द्यातला पाऊस जरी मी रोज थोपवुन धरतो
डोळ्यात पाहता तुझिया पाऊस पुण्यामधे होतो

एकटा जीव परदेशी मज आठवण घराची येते
मी आकाश पाहतो जेव्हा पाऊस पुण्यामधे होतो.

-अभी

मी खुश आहे,कारण...

2011-05-21T03:04:00.000+05:30

मी खुश आहे,कारण
अजुनही रुक्ष फांदिला, पालवीचा हुंकार सोसवत नाही.
अजुनही त्या वेड्या चातकाला, चिंब पाऊस फसवत नाही.
अजुनही चंचल वारा ऊर फुटेस्तोवर धावत रहातो,
अजुनही वार्‍यावरच्या म्हातारीला स्वस्त बसवत नाही

मी खुश आहे,कारण
अजुनही बाजिंदा माज रक्तात उसळत आहे
अजुनही एका नजरेत इमारती कोसळत आहे
अजुनही खांद्यात देण्याची ताकद आहे
अजुनही रक्तात अनंत झरे सळसळत आहे.

मी खुश आहे,कारण
अजुनही भकास वाटतात त्या रुळलेल्या पाऊलवाटा
अजुनही मुढ वाटे नकाशा अन चाकोर्‍यांच्या वाटा
अजुनही हरवुन जातो अजुनही हरखुन जातो
अजुनही मी जिप्सीच आहे अजुनही घडवतो वाटा

-अभी

.

2011-05-14T20:38:00.001+05:30

मी चालत रहतो नेहमी
रस्त्याच्या बाणांवर,
त्याची नजर मात्र
सुर्याच्या ठिकाणांवर.

मी वीमा काढुन येथे
निद्रिस्त मरणाच्या दारी
तो थुंकी पिंक जगण्याची
हजार अशा मरणांवर

गादी खालिल वाटाण्यावर
मी चिडुन झोपी जातो
त्याची निद्रा मात्र नेहमी
आव्हानांच्या सरणांवर

रडत कंठुन आयुष्य
मी वाट पहात रहातो,
आयुष्य शब्द विसरुनी
तो जगतो या क्षणांवर

-अभी

अश्वथामा

2011-05-08T05:18:00.001+05:30

घड्याळाचा काटा पुढे सरकला
एक सकाळ कमी झाली, एक दुपार कमी झाली
एक दिवस कमी झाला, एक रात्र कमी झाली
बोलायचे होते थोडे, सांगायचे होते थोडे
मन कचरले अन वाचा बंद झाली
तेंव्हा कचरले आता रोज झुरते आहे
वेळ निघुन गेली,
जी परत नाही आली
प्रवासी मार्गस्थ झाले.
एका अश्वथाम्याचा जन्म झाला,
मनाच्या कपाळी एक जखम झाली

(आयुष्यात "मी चुकलो" हे कबुल करण्याची वेळ निघुन जाण्यासारखे दु:ख नाही. आपण चुकल्याक्षणी कबुल करायला कचरतो, मागे हटतो. पण मनाला कोणी फसवु शकत नाही.
पण जेंव्हा आपल्याला हे कळते कि वेळ निघुन गेली आहे, तेंव्हा आयुष्यभर सलत रहाणारी एक जखम मिळते. आणि एका नव्या अश्वथाम्याचा जन्म होतो...)

-अभी

मराठी चित्रपट आणि न्यु यॉर्क चित्रपट महोत्सव.....

2011-05-02T06:14:00.000+05:30

या वर्षी न्यु यॉर्क चित्रपट महोत्सवात दोन मराठी चित्रपट झळकणार आहेत, एक म्हणजे शाळा आणि दुसरा म्हणजे साऊंड ऑफ हेवन स्टोरी ऑफ बालगंधर्व.

त्याचे ट्रेलर पहायला खाली दिलेल्या दुव्यावर टिचकी द्या.

शाळा
साऊंड ऑफ हेवन स्टोरी ऑफ बालगंधर्व.

-अभी

गुगलचे ग्रंथ - १

2011-04-16T06:58:00.000+05:30

मित्रहो, गूगलने जगातिल बरिच जुनी आणि चांगली पुस्तके त्यांच्या संकेत स्थळावर मोफत वाचायला ठेवली आहेत. तुम्ही त्याचा नक्की लाभ घ्यावा.

मला एक मस्त पुस्तक सापडले आहे. तुम्ही नक्की वाचा.

Pushing to the front by Orison Swett Marden

-अभी

विद्युमती..

2011-04-12T05:37:00.000+05:30

माझी दुसरी कथा आपल्या चरणी अर्पण करित आहे.
(कथेत बरेच अशुध्द लेखन आहे. माफ करावे.)

द्वारपालाच्या खणखणीत आवाजात विहंगमपुर राज्याच्या दरबारात घोषणा झाली, "या मासातील पाण्डित्याचा सर्वोच्च पुरस्कार मिळालेल्या विद्वानाचे नाव आहे..."
आणि सर्वांचे श्वास रोखले गेले.

महाराजा विरादित्य या चक्रवर्ती राजाच्या राज्यातील एका छोट्याश्या खेड्यात एक पंडित रहात होता. त्याच्या घराण्याला पाण्डित्याचा परपंरागत वारसा होता. त्याचे आजोबा मनोहर पंत राजदरवारी राज ज्योतिषी होते. त्याचे वडिल विख्यात कायदे पंडित होते. त्याच घराण्याचा वारसा आता विद्याधर पंत चालवत होते. त्याचे बालपणापासुन ते आजतागायत लक्ष्मी आणि सरस्वती ने त्यांची मैत्री कधीच सोडली नाही. अत्यंत कुशाग्र बुद्धीचा हा पंडीत अल्पावधीत अनेक शास्त्रांमधे पारंगत असल्यामुळे अल्पावधीत त्याचा किर्ती-सुगंध चोहीकडे पसरु लागला. महाराजा विरादित्यने त्यांना सन्मानाने आपल्या दरबारात बोलावुन घेतले व त्याचा सन्मान केला. भर दरबारात त्याने घोषणा केली,

"हे महान पंडिता, तुझ्या पांडित्याने मी खुपच प्रभावित झालो आहे आणि तुझ्यासारखी गुणी माणसे माझ्या राज्यात आहेत याचा मला सार्थ अभिमान आहे. जर सैन्य हे देशाचे हातपाय असेल त तुझ्यासारखी माणसे हि देशाचे डोळे आहेत जे भविष्याच्या उरात डोकावुन पाहु शकतात. भविष्याला वर्तमानात येण्याआधी तुम्ही त्याला तुमच्या ज्ञानचक्षुमुळे पाहु शकता. मी आपल्याला विहंगमपुर राज्याच्या सर्वोच्च सन्मानाने म्हणजेच पालखीच्या मानाने सन्मानित करु इच्छितो. तरी आपण हा सन्मान ग्रहण करुन या सन्मानाचा गौरव करावा."

विहंगमपुर राज्यामधे पालखी चा मान मिळवणे म्हणजे येरागबाळ्याचे काम नव्हे. त्यासाठी सलग तीन मास तुम्हाला पाण्डित्याचा सर्वोच्च पुरस्कार मिळवावा लागतो. विद्याधर पंडिताने तो मिळवल्या मुळे सर्वांनाच आनंद झाला.

पण जसे जसे देशविदेशामधे विद्याधर पंताचे नाव गाजु लागले त्यांना 'ग' ची बाधा झाली, गर्वाची बाधा झाली. आपला इतिहास साक्षी आहे ह्या गर्वाने भल्या भल्या योद्ध्यांना धुळिस मिळवले आहे. नम्रता यशाचा पाया असतो आणि गर्व यशाच्या बांधकामाला पडलेली भेग असते. ती वेळिच बुजवली नाही तर भिंत पडायला फार वेळ लागत नाही. विद्याधर पंडितांच्या वडिलांनी त्यांना समजवण्याचा प्रयत्न केला पण त्यात त्यांना यश आले नाही. उन्मादात असलेल्या रान गव्याला जसे हिरव्या गार गवतातील वाघ दिसत नाही त्याप्रमाणे विद्याधर पंतानांही स्वत:शिवाय काही दिसत नव्हते. कुठलाही सुज्ञ माणुस एखादी गोष्ट समजुन तर सांगु शकतो पण समोरच्या माणसाची ऐकण्याची इच्छा नसेल तर तोही काही करु शकत नाही.
असे बरेच दिवस गेले, आणि एके दिवशी दरबारात विद्युंमती नावाची सौंदर्यवती येते. तिचे सौदर्य आणि विद्वता पाहुन राजा स्तंभित होतो. तिचा बुद्धीप्रामाण्यवाद पाहुन भल्या भल्या पंडिताना घाम फुटला. त्यांना त्यांचे स्थान डळमळित होताना दिसु लागते. विद्याधर पंतानांही त्या स्त्रीची बुद्धीमत्ता पासुन आशचर्य वाटते. पण त्यांना त्यांच्या विद्वत्तेवर पुर्ण विश्वास असतो.

हळु हळु दरबारातील सर्व पंडितांबरोबर विद्युंमती वाद-विवाद होताना व शेवटी ती त्यांना निरुत्तर करते. तिचे तेज पहाटेच्या भास्करासारखे कोमल आणि हवेहवेसे होते. हळु हळु संपुर्ण विहंगमपुर राज्यात तिचा दबदबा वाढु लागतो. आणि एके दिवशी महिन्याच्या सर्वोच्च सन्मानाच्या अंतिम फेरी मधे विद्युंमती आणि विद्याधर पंत समोरासमोर येतात.

आणि विद्युमती त्यांना लिलया हरवते. विद्याधर पंतांच्या जणु पाया खालची जमिनच सरकते. हताश होऊन ते घरी परततात. गरिब माणसाला एकदम श्रीमंत झाल्यावर त्रास होत नाही पण एखाद्या श्रीमंत माणसाला गरिब झाल्यावर बराच त्रास होतो जर त्याला भौतिक सुखाची सवय लागली असेल तर..
काल पर्यंत यशाच्या शिखरावर असलेल्या विद्याधर पंताचेही असेच झाले. त्यांच्या गर्वहरणाला विद्युंमतीने सुरुवात केली होती. पुढचा मास हळु हळु जवळ येऊ लागला. विद्याधर पंतानीही आपले पिढीजात ग्रंथ बाहेर काढले. त्याचे अध्ययन नव्याने सुरु केले. त्यातल्या कुट्प्रश्नाचे अध्ययन सुरु केले. पण पुढच्या मासातही विद्याधर पंतांना विद्युमती कडुन पराभव पत्करावा लागतो.

आता मात्र विद्याधर पंतांची अवस्था सैरभैर होते. त्यांच्यावर गर्वाचा अमंल तर होताच पण आता क्रोध आणि अहंकार पण आले. "एक स्त्री माझा पराभव कसा करु शकते?" आणि त्यांनी विद्युमतीची खडानखडा माहिती काढायची ठरवली. त्यांनी आपले गुप्तहेर विद्युमती च्या मागावर लावले. ती किती वेळ अध्ययन करते, ती दरबारात किती वाजता येते, ती कुणाशी भेटते अशी संपुर्ण माहिती त्या गुप्तहेरांनी पंतांना आणुन दिली. ती संपुर्ण माहिती वाचल्यावर पंतांना एका गोष्टीचे आश्चर्य वाटले कि दर गुरुवारी विद्युमती आपल्या दोन अंगरक्षकांबरोबर कुठेतरी जाते. आणि तिचे वेषांतर इतके बेमालुम असते कि पंतांच्या गुप्तहेरांनाही तिला ओळखता आले नाही. ती परत येताना मात्र साध्या वेषात येते त्यामुळे गुप्तहेरांना कळले कि ती कुठेतरी बाहेर गेली होती.

विद्याधर पंतांनी ठरवले कि आता स्वतःच तिचा पाठलाग करुन ती कुठे जाते याचा छडा लावायचा. ते गुरुवारी गावातुन जंगलात जाणार्‍या वाटेवर वेष पालटुन दबा धरुन बसतात. थोड्या वेळाने त्यांना तिन घोडे व बुरखाधारी घोडेस्वार दिसतात. पंत त्यांचा पाठलाग सुरु करतात. एका वडाच्या झाडाखाली येऊन ते घोडे थांबतात. एक बुरखाधारी उतरतो व चालत चालत झाडापाशी जातो. झाडाच्या ढोलीतुन एक बुधली बाहेर काढतो आणि चेहर्‍यावरचा बुरखा बाजुला करतो. ती विद्युमतीच असते. पंतांच्या संपुर्ण अंगाला एक कंप सुटलेला असतो त्यांना विद्युमती च्या बुध्दीमत्तेचे रहस्य कळलेले असते. विद्युमती त्या बुधलीच्या मुखाला आपले कोमल ओठ लावुन त्यातले द्रव्य प्राशन करते. ती बुधलीला पुन्हा वडाच्या ढोलित ठेवते, बुरखा लावुन आल्या दिशेने निघुन जाते.

ते गेल्याची खात्री पटताच पंत त्या वडाच्या झाडाजवळ जातात, आपला थरथरता हात ढोलीत घालुन बुधली अंदाजानेच बाहेर काढतात. त्या बुधलीचे तोंड उघडुन त्याला हुंगतात. पण त्याच्या उग्र दर्पाने त्यांना भोवळ आल्यासारखे होते. पण ते सावरतात आणि एका क्षणात ते बुधली तोंडाला लावुन त्यातिल द्रव्य प्राशन करतात. आणि पुढच्या क्षणी जमिनीवर पडुन गतप्राण होतात.

दोन दिवसांनी दरबारात बातमी येते कि विद्याधर पंतांचा मृतदेह जंगलात वडाच्या झाडाखाली सापडला व बाजुलाच एक रिकामी बुधली मिळाली. विद्युमती चमकली आणि त्वरेने ती आपल्या अंगरक्षकांबरोबर जंगलात गेली. आणि तिने वडाची ढोली तपासुन पाहिली. तिथे बुधली नव्हती. तिला क्षणार्धात कळले कि नक्की काय झाले. तीने हळहळुन आपल्या अंगरक्षकांना म्हटले "विद्याधर पंतानी आपला पाठलाग केला असेल आणि मला या बुधलीतुन पितानाही पाहिले असेल. पण मला हरवण्याच्या भावनेतुन त्यांनी काही विचार न करता हि बुधली प्राशन केली. त्यांना कळले नाही कि मी विषकन्या आहे आणि त्या बुधलीत विष होते. मला जगण्यासाठी विष आवश्यक आहे. पण त्यांनी त्या जालिम विषाला माझ्या बुध्दीमत्तेचा स्रोत समजुन प्राशन केले आणि इहलोकीची यात्रा संपवली. मी कधीच त्यांच्या पेक्षा प्राज्ञ नव्हते. पण त्यांच्या गर्वामुळे व अहंकारामुळे ते माझ्याशी जिंकु शकत नव्हते. असो. आणखी एका महान बुध्दीवंताचा अंत गर्वाने झाला."

-अभी

"कुशल माणुस"

2011-04-09T17:58:00.001+05:30

काल संध्याकाळी पुन्हा एकदा नितळ चित्रपट पाहिला.
त्यामधील प्रमुख अभिनेत्री ला अंगावर कोड आलेले असतात. लहानपणापासुनचा न्युनगंड दुर तेंव्हा दुर होतो
जेंव्हा तिला नेत्रचिकित्सेचा अभ्यास शिकविणारे सर तिला म्हणतात "कि तु समाजाच्या सौंद्र्याच्या चौकटीतुन बाहेर पडली आहेस, आता तु एक कुशल माणुस हो."
"कुशल माणुस" आणि या शब्दाने माझा ह्र्दयाचा एक ठोका चुकला.
आपण कुठल्याही एका गोष्टीत कुशल आहोत का किंवा त्यातिल सर्वोच्च पातळीवरील ज्ञान आपल्याला आहे का? असा प्रश्न मला पडला.
जगातिल किती ट्क्के लोक कुशल माणुस स्वतः ला म्हणु शकतात. याचे उत्तर नकारात्मकच येइल. तुम्हाला माहित असणार्‍या कुठल्याही मोठ्या माणसाचे नाव घ्या व विचार करा,
कि तो तुम्हाला माहित आहे कारण तो कशात तरी वाकबगार आहे किंवा कुशल आहे.
सचिन तेंडुलकर, लता मंगेशकर, माधुरी दिक्षीत, भीमसेन जोशी, मो़झार्ट, रामानुजन, जगदिश बोस अशा कितीतरी कुशल माणसांची नावे घेता येतिल.
या माणसांना प्रसिद्धी मिळाली पण जगात अशी हि कुशल माणसे आहेत जी प्रसिद्धी पासुन दुर आहेत.
हा जो कुशलतेचा ध्यास आहे तोच जगण्याला नुतन अर्थ प्राप्त करुन देतो, नाही तर सर्व आनंदच आहे.
प्राचिन कालापासुन आपल्याकडे १४ विद्या आणि ६४ कलांचा अभ्यास चालु आहे. (या लेखाच्या खाली त्याची यादी दिलेली आहे) याव्यतिरिक्त आता आधुनिक कला आणि शास्त्रे आहेत. करण्यासारखे खुप आहे करायला पाहिजे.
एक गंमत म्हणुन एकदा खालि दिलेल्या यादितुन आपल्या थोड्याफार प्रमाणात तरी अवगत असलेल्या किती कला आहेत याचा एक अंदाज घ्यावा.

चौदा विद्या
चार वेद + सहा वेदांगे + न्याय, मीमांसा, पुराणे व धर्मशास्त्र अश्या एकूण चौदा
वेद : १. ऋग्वेद २. यजुर्वेद ३. सामवेद ४. अथर्ववेद

सहा वेदांगे
१. व्याकरण- भाषेतील शब्दांच्या व्यवहाराचे शास्त्र.
२. ज्योतिष- ग्रहगती तथा सामुद्रिक जाणण्याची विद्या.
३. निरुक्त- वेदांतील कठीण शब्दांचे अर्थ सांगणारे शास्त्र.
४. कल्प- धार्मिक विधी- व्रतांचे वर्णन करणारे शास्त्र.
५. छंद- शब्दांची गानयोग्य रचना व काव्यवृत्ताचे ज्ञान.
६. शिक्षा- शिक्षण, अध्यापन व अध्ययन.
७.१. न्याय,७.२. मीमांसा, ७.३. पुराणे ७.४. धर्मशास्त्र.

चौसष्ट कला
१. पानक रस तथा रागासव योजना - मदिरा व पेय तयार करणे.
२. धातुवद- कच्ची धातू पक्की व मिश्रधातू वेगळी करणे.
३. दुर्वाच योग- कठीण शब्दांचा अर्थ लावणे.
४. आकर ज्ञान - खाणींविषयी अंतर्गत सखोल ज्ञान असणे.
५. वृक्षायुर्वेद योग- उपवन, कुंज, वाटिका, उद्यान बनविणे.
६. पट्टिका वेत्रवाणकल्प- नवार, सुंभ, वेत इत्यादींनी खाट विणणे.
७. वैनायिकी विद्याज्ञान- शिष्टाचार व विनय यांचे ज्ञान असणे.
८. व्यायामिकी विद्याज्ञान- व्यायामाचे शास्त्रोक्त ज्ञान असणे.
९. वैजापिकी विद्याज्ञान- दुसऱ्यावर विजय मिळविणे.
१०. शुकसारिका प्रलापन- पक्ष्यांची बोली जाणणे.
११. अभिधान कोष छंदोज्ञान- शब्द व छंद यांचे ज्ञान असणे.
१२. वास्तुविद्या- महाल, भवन, राजवाडे, सदन बांधणे.
१३. बालक्रीडाकर्म- लहान मुलांचे मनोरंजन करणे.
१४. चित्रशब्दापूपभक्षविपाक क्रिया- पाकक्रिया, स्वयंपाक करणे.
१५. पुस्तकवाचन- काव्यगद्यादी पुस्तके व ग्रंथ वाचणे.
१६. आकर्षण क्रीडा- दुसऱ्याला आकर्षित करणे.
१७. कौचुमार योग- कुरुप व्यक्तीला लावण्यसंपन्न बनविणे.
१८. हस्तलाघव- हस्तकौशल्य तथा हातांनी कलेची कामे करणे.
१९. प्रहेलिका - कोटी, उखाणे वा काव्यातून प्रश्न विचारणे.
२०. प्रतिमाला - अंत्याक्षराची योग्यता ठेवणे.
२१. काव्यसमस्यापूर्ती - अर्धे काव्य पूर्ण करणे.
२२. भाषाज्ञान - देशी-विदेशी बोलींचे ज्ञान असणे.
२३. चित्रयोग - चित्रे काढून रंगविणे.
२४. कायाकल्प - वृद्ध व्यक्तीला तरुण करणे.
२५. माल्यग्रंथ विकल्प - वस्त्रप्रावरणांची योग्य निवड करणे.
२६. गंधयुक्ती - सुवासिक गंध वा लेप यांची निर्मिती करणे.
२७. यंत्रमातृका - विविध यंत्रांची निर्मिती करणे.
२८. अत्तर विकल्प - फुलांपासून अर्क वा अत्तर बनविणे.
२९. संपाठय़ - दुसऱ्याचे बोलणे ऐकून जसेच्या तसे म्हणणे.
३०. धारण मातृका - स्मरणशक्ती वृद्धिंगत करणे.
३१. छलीक योग- चलाखी करून हातोहात फसविणे.
३२. वस्त्रगोपन- फाटकी वस्त्रे शिवणे.
३३. मणिभूमिका - भूमीवर मण्यांची रचना करणे.
३४. द्यूतक्रीडा - जुगार खेळणे.
३५. पुष्पशकटिका निमित्त ज्ञान - प्राकृतिक लक्षणाद्वारे भविष्य सांगणे.
३६. माल्यग्रथन - वेण्या, पुष्पमाला, हार, गजरे बनविणे.
३७. मणिरागज्ञान - रंगावरून रत्नांची पारख करणे वा ओळखणे.
३८. मेषकुक्कुटलावक - युद्धविधी- बोकड, कोंबडा इ.च्या झुंजी लावणे.
३९. विशेषकच्छेद ज्ञान - कपाळावर लावायच्या तिलकांचे साचे करणे.
४०. क्रिया विकल्प - वस्तूच्या क्रियेचा प्रभाव उलटविणे.
४१. मानसी काव्यक्रिया - शीघ्र कवित्व करणे.
४२. आभूषण भोजन - सोन्या-चांदी वा रत्नामोत्यांनी काया सजवणे.
४३. केशशेखर पीड ज्ञान - मुकुट बनविणे व केसात फुले माळणे.
४४. नृत्यज्ञान - नाचाविषयीचे शास्त्रोक्त सखोल ज्ञान असणे.
४५. गीतज्ञान - गायनाचे शास्त्रीय सखोल ज्ञान असणे.
४६. तंडुल कुसुमावली विकार - तांदूळ व फुलांची रांगोळी काढणे.
४७. केशमार्जन कौशल्य - मस्तकाला तेलाने मालीश करणे.
४८. उत्सादन क्रिया - अंगाला तेलाने मर्दन करणे.
४९. कर्णपत्र भंग - पानाफुलांपासून कर्णफुले बनविणे.
५०. नेपथ्य योग - ऋतुकालानुसार वस्त्रालंकाराची निवड करणे.
५१. उदकघात - जलविहार करणे. रंगीत पाण्याच्या पिचकारी करणे.
५२. उदकवाद्य - जलतरंग वाजविणे.
५३. शयनरचना - मंचक, शय्या व मंदिर सजविणे.
५४. चित्रकला - नक्षी वेलवुट्टी व चित्रे काढणे.
५५. पुष्पास्तरण - फुलांची कलात्मक शय्या करणे.
५६. नाटय़अख्यायिका दर्शन - नाटकांत अभिनय करणे.
५७. दशनवसनांगरात - दात, वस्त्रे, काया रंगविणे वा सजविणे.
५८. तुर्ककर्म - चरखा व टकळीने सूत काढणे.
५९. इंद्रजाल - गारुडविद्या व जादूटोणा यांचे ज्ञान असणे.
६०. तक्षणकर्म - लाकडावर कोरीव काम करणे.
६१. अक्षर मुष्टिका कथन - करपल्लवीद्वारे संभाषण करणे.
६२. सूत्र तथा सूचीकर्म - वस्त्राला रफू करणे.
६३. म्लेंछीतकला विकल्प - परकीय भाषा ठाऊक असणे.
६४. रत्नरौप्य परीक्षा - अमूल्य धातू व रत्ने यांची पारख करणे.

-अभी

.

2011-01-13T20:49:00.001+05:30

काही नवीन प्रकाशचित्र flickr वर टाकली आहे तरी रसिकांनी आपल्या प्रतिक्रिया जरुर द्याव्यात.

http://www.flickr.com/photos/7462348@N08/

-अभी

.

2011-01-01T07:32:00.000+05:30

नुतन वर्षाच्या मालकंस च्या सर्व वाचकांना हार्दिक शुभेच्छा. मी उद्या हार्ट्फोर्ट वरुन पुण्याला निघत आहे. उद्या सकाळी ५ वाजता कॅब वाला येणार आहे. लवकर झोपतो.

-अभि

लाँग विकएन्ड दिवस ५

2010-12-28T09:30:00.000+05:30

आज सकाळी बस स्टेशन वर पोचलो आजही हार्ट्फोर्ड च्या बसेस बंद होत्या मग काय निघालो हुंदडायला. थोडीफार खरेदी केली मग संध्याकाळी रियाज च्या ऑफिस मधे गेलो तिथे माझे सामान ठेवुन मी The North Face या brand चे हातमोजे शोधत फिरु लागलो एका ठिकाणी मिळाले. पण बाहेर येऊन चालायला लागलो तर कळले कि यापेक्षा आपल्या लक्ष्मी रोडवर चांगले हातमोजे मिळतात. तिथुन रियाज ने माझ्या नकळत केक घेतला (अस्मादिकांचा आज वाढदिवस असतो), मग काय घरी गेल्यावर जेमिमा (रियाज ची होम पार्ट्नर) आणि रियाज ने अस्मादिकांचा वाढदिवस आंग्ल पद्धतीने आणि प्रचंड उत्साहाने साजरा केला.

आता झोपतोय, उद्या कुठल्याही परिस्थितीत हार्ट्फोर्ड ला पोहचायचे आहे.

-अभि

लाँग विकएन्ड दिवस ४

2010-12-27T19:36:00.003+05:30

आज सकाळी सकाळी हिम वर्षाव सुरु झाला होता तरी मी निवांत न्यु योर्क च्या बस स्थानक वर पोहचलो पण तिथे गेल्यावर कळले कि हार्टफोर्ड च्या सर्व बस रद्द केल्या आहेत. मग काय Manager ला फोन करुन सांगितले कि मी नाही येणार ऑफिस ला सोमवारी.

रियाज ला वेब साईट चे काम असल्या मुळे तो ऑफिस ला निघुन गेला. मग काय Time Square झिंदाबाद!!! Snow Fall मधले न्यु योर्क केवळ अप्रतिम!!! पण जास्तित जास्त अर्ध्या तासाकरता, त्यानंतर थंडिने जीव हैराण होतो. त्यात काल hand gloves हरवलेले, मला North Face चेच घ्यायचे होते पण त्याच्या दुकानापर्यंत जाईपर्यंत फारच थंडी वाजु लागली.

Time Square ला पण bore झाल्यावर AMC Theatre मधे Tron - The Legacy चित्रपट पाहिला. मला आवडला त्याचा review नंतर निवांत लिहितो.

तोपर्यंत रियाज चा फोन आला कि त्याचे काम झाले आणि तो hot chocolate साठी चालला आहे. मी म्हट्ले मी पण येतो. त्याने मला सांगितले कि कि भुयारी रेल्वेने कसे यायचे मग त्याने सांगितल्याप्रमाणे रेल्वे पकडली आणि पोहचलो मग तिथेच Hot Chocolate पिता पिता मी नविन घेतलेल्या Enigma च्या Cat ने black jack खेळत बसलो.

(क्रमंशः)

-अभी

लाँग वीकएन्ड - दिवस तिसरा

2010-12-26T10:25:00.001+05:30

आजचा दिवस पुर्ण धावपळीचा गेला. आज मी आणि रियाज त्याच्या बहिणीला न्यु योर्क दाखवत होतो. काय काय फिरलो हे आता पाय बोलत आहेत.
मी पण फार दमलो आहे, कालची पोस्ट ही अर्धवट राहिली आता मी झोपतोय आता उद्याच सर्व पुर्ण करतो.
(क्रमंशः)

View Larger Map

-अभी

लाँग वीकएन्ड - दिवस दुसरा

2010-12-25T00:30:00.001+05:30

काल रात्री झोपायला उशीर झाल्यामुळे आज उशीरा उठलो. काल रियाज आणि Christina ने भुयारी रेल्वे जे व्हायोलिन वाजवले त्यावरुन त्याने काही theories बनवल्या.

१) न्युयोर्क आणि मुंबई मधे तसा काही फारसा फरक नाही. तिथे लोकल इथे भुयारी रेल्वे, तिथे हातात सेल फोन इथे Black Berry \iPhone बाकी तिच गर्दी तिच धावपळ सर्व काही तसेच...
२) लोकांना सकाळी ऑफिसात वेळेवर पोहोचायचे असल्यामुळे ते भुयारी रेल्वे स्टेशन वर काय करतोय या बाबत एवढे लक्ष देत नाहित, पण संध्याकाळी ते थोडेफार लक्ष देतात. त्यामुळे यापुढचे promotion रियाज संध्याकाळी करणार आहे.
३) आधी रियाज त्याच्या web site चे नाव लिहिलेले board आणि business cards त्याच्या समोर ठेवत होता आणि काही cards Christina ल देऊन ती लोकांना वाटत होती. आधी लोक रियाज कडे पहात मग board कडे आणि शेवटी card कडे पण एवढ्या गर्दित पुढे येऊन ते card उचलण्याचे धैर्य कोणिच दाखवत नव्हते. त्यामुळे रियाज आता board एका बाजुला ठेवणार आहे आणि तो थोड्या अंतरावर उभे राहुन वाजवणार आहे. त्यामुळे लोकांना थोडी space मिळेल.
४) लोकांना एक देशी मुलगा व्हायोलिन वाजवतोय आणि अमेरिकन मुलगी card वाटत आहे याचेच अप्रुप वाटते आहे.

आता या theories आणि त्यावरुन बनवलेल्या strategies किती काम करतील ते पाहुया.

आता तयार होऊन न्यु योर्क मधे भटकायला निघतो.....रात्री पुन्हा हि पोस्ट update करेल.

मी इथवर लिहुन तयार होऊन जेंव्हा घराबाहेर पडलो तेंव्हा १:३० वाजला होता. मग आम्ही Manhatten ला गेलो तिथे Maos नावाचे एक अरबी पदार्थांचे दुकान आहे तिथे जाउन मस्त salad वर ताव मारला व Ice Skating la निघालो. 3 तास Ice Skating केली पाय थकले पण मन थकत नव्हते. मला फोटो पण काढायचे होते त्यामुळे रियाज ला सांगितले कि मी जरा आजुबाजुला फिरतो तुझे झाले कि मला फोन कर म्हणजे आपण पुन्हा भेटुया. बराच वेळ रियाज चा फोन नाही आला म्हणुन फोन पाहिला तर फोन बंद पडला होता. मी फोन restart केला व रियाज ला फोन करु लागलो तर त्याच फोन Voice mail वर जाऊ लागला. आणि लगेच मला त्याचा SMS मिळाला कि "मी घरी जात आहे, तु इथेच time pass कर". माझे व्हायोलिन वाजवुन झाले कि तुला फोन करतो. मग काय ५:३० ते ८:३० time square चे सर्व मॉल पालथे घातले व ९ वाजता रियाज चा फोन आला.

(क्रमंशः)

-अभी

लाँग वीकएन्ड - दिवस पहिला

2010-12-24T12:03:00.001+05:30

आज गुरुवार, ऑफिसमधे अर्धा दिवस घालवला आणि घरी परत आलो. आता सामान भरुन Newyork ला रियाज कडे पळायचे आहे. रियाज ला ३१ डिसेंबर पर्यंत सुट्टी आहे. पण मला सोमवार पर्यंतच आहे :( असो.

५ वाजता बस आहे. यावेळी Newyork ला रस्त्यावर फिरताना वाट लागणार आहे, Snow fall ची अपेक्षा आहे. पाहुया पडतोय का?

इथपर्यंत लिहिलेली पोस्ट draft mode मधे ठेवुन मी झोपलो आणि उठलो तेंव्हा कळले कि बस निघायला फक्त ३० मिनिट आहेत. तसाच पळत पळत Hartford च्या Union Station वर आलो व Grey Hound च्या बुस मधे बसलो. नशिबाने तिथे कंपनीतला एक मित्र भेटला मग त्याच्याशी गप्पा मारता मारता New York कधी आले कळलेच नाही. रियाजला फोन केला तर आधी तर दोन्ही वेळा फोन Voice Mail वर गेला मला वाटले "झाले, आता हॉटेल मधे रहावे लागते कि काय?" पण त्याने पुन्हा फोन केला आणि त्याचा नवीन पत्ता दिला. आधि तो Manhattan मधे रहायचा आता Brooklyn मधे राहु लागला आहे.
रियाज पण एक अवलिया आहे. मी त्याला विचारले कि "काय, Long weekend चे काय प्लान आहेत?" तर म्हणतो भुयारी रेल्वे स्टेशन वर व्हायोलिन वाजवणार आहे. मी चाटच पडलो. बरेच दिवसात असं स्वतः challenge केले नव्हते. मी म्हणालो "सही आहे!!!" (मला खर तर जोराचा धक्का बसला होता पण मला हे thrilling पण वाटत होते, पण मी विचार केला कि समक्ष भेटुनच बोलुयात.

New York ला पोहचल्यावर त्याला फोन केला तर तो म्हणाला तु आता घरी नको येऊस Christina चा एक play आहे तिथे जाऊयात. (Christina रियाज ची नवी मैत्रीण आहे, ति Film Maker आहे पण तिला अभिनय पण आवडतो.) खरतर तो play आधी वेगळ्या मुलीकडुन करणार होते पण आयत्या वेळेला तिला Food Posioning झाल्यामुळॅ त्यांनी Christina ला फोन केला व तिला नाटकात घेतले.) तर आम्ही ते नाटक पाहिले. ते नाटक Sex वर होते.

Time - Thursday, December 23 at 9:30am - December 30 at 9:30am
Location - The Laurie Beechman Theatre, 407 W. 42nd st., New York, NY
Created By - ReniGraef Productions, Mike Harlow, Phylis Rossi, Terri Mateer, Blake Babbitt, Danielle Patsakos, Zach Tait, Chris Costa, Alison Graeffe, Alicia Barnatchez Banks, Simone Zvi, Nisha Whitfield-Szewczyk, Bianca Christina Gallifuoco, Darryl ReillyShow all (14)

ReniGraef Productions is proud to present SEEKING SAVAGE LOVE!
When It Comes to sex, where do you turn when you're in need of a logical opinion that spares your dignity without sacrificing your anonymity?
For 3 nights only we create the love child of film, stage, and pop culture. Inspired by America's favorite sex columnist, Dan Savage! Come experience the most infamous Q and A's like you've never seen them before!
Spice up your holiday season with SEEKING SAVAGE LOVE!!

एक वेगळा अनुभव, वेगळी वेगळी पात्रे स्टेज वर येऊन आपल्या Sex विषयीच्या समस्या सांगणार आणि त्याला Sexologist उपहासात्मक उत्तरे देणार.

वेगवेगळ्या पात्रांमधे पौगंडावस्थेतील मुलगी, मुले, वयस्कर स्त्री, Gay अशी बरिच पात्रे होती.

आता उद्या भुयारी रेल्वे स्टेशन मधे रियाज बरोबर थांबायचे आहे. :)
पाहुया!!!

-अभी

.

2010-12-22T04:58:00.003+05:30

---.
परवा रात्री snowfall झाला, माझ्या apartment च्या खिडकीतुन चहाचा वाफाळणारा कप घेऊन बाहेर पहात राहिलो, प्रत्येक हिमकणाचा पाठलाग करत, तो जमिनीवरच्या बाकिच्या हिमकणांमधे मिसळेपर्यंत त्याकडे पहात होतो. हिमकणांचे माणसांसारखेच असते, जन्म होताच वेगवेगळे जमिनीकडे आपापल्या मार्गांनी धावणारे हिमकण शेवटी एकसंध बर्फात रुपांतरीत होतात. स्वत:चे वेगळे अस्तित्व संपवुन एका नवीत अस्तित्वात प्रवेश करतात. असो !!!
आता हळुहळु सगळीकडे बर्फाची दुलई पसरणार आणि पुढ्च्या तिन महिन्यांपर्यंत सगळीकडे फक्त एकच रंग आच्छादुन रहाणार... हा रंग पहिल्या आठवड्यात फार मोहक आणि मजेशीर वाटतो, पण हळुहळु त्याचा तो भकास पणा मन पण भकास करुन टाकतो. मग बर्फावर चालणार्‍या माणसांच्या रंगीबेरंगी कपड्यांमधे जीव रमवासा वाटतो...
---.
काल घाईघाईत बस पकडायला पळत चाललो होतो. तेवढ्यात मागुन एक हाक ऐकु आली "Sir, I am not sure, do you need this?" ("सर, तुम्हाला हे हवे आहे का?"). मी मागे वळुन पाहिले तर एक युवती, माझ्या खिशातुन पडलेला कागद उचलुन मला दाखवत होती. माझी shopping ची लिस्ट होती त्यात कागदावर लिहिलेली...आपल्या चाकोरीब्ध्द आयुष्यात जेंव्हा अशी अनपेक्षीत रित्या कोणी मदत केली कि मनाचा विश्वास बसतो कि अजुनही जगात चांगली माणसे आहेत, आणि हे जग अश्या चांगल्या माणसांमुळेच चालले आहे. भारतातले याप्रकारचे एक आठवणारे उदाहरण म्हणजे दुचाकीचे side stand न बंद करणे आणि हे आपल्या लक्षात आणुन देण्यासाठी एखाद्या आपला पाठलाग करुन, स्वतःच्या दुचाकीचा वेग वाढवुन आपल्या सांगणे आणु मग सुसाट निघुन जाणे.
मागच्या आठवड्यात राजेश खन्ना चा बावरची चित्रपट पहात होतो. त्यातले वाक्य साधे अन आजच्या पिढीला न पचण्यासारखे असुन्ही उगाचच मनात घोळत राहते. "अपना काम तो सभी करते है, कभी दुसरोंका काम भी करके देखो, और फिर देखना कितना मजा आता है".
अवघड आहे हे सर्व पण खरी गोष्ट अवघड गोष्टींमधेच असते. हो ना!!!
---.
मागच्या आठवड्यात ऑफिस च्या समोर ICE Skating सुरु झाले. तेंव्हापासुनच ICE Skating साठी जाण्याच्या बेत होता. पण रविवारी पाऊस पाऊस झाल्यामुळे रविवार आणि सोमवार ICE Skating बंद ठेवले होते. मग काल मी आणि पुनम ने ठरवले कि आज जायचेच. पुनम माझ्या जुन्या प्रोजेक्ट मधे होती नंतर आज तीन वर्षांनी भेटलो. अजुन एक नवीन मित्र इथे झाला "मंदार". तर आमचा ICE Skating बेत ठरला. मंदार फार उत्सुक नव्हता कारण बाहेरील तापमान -७ होते आणि Feels Like तापमान होते -१६. (हे Feels Like तापमान म्हणजे एक वेगळॅ प्रकरण असते. Feels Like तापमान हे बाहेर वारा किती वेगाने वाहतो यावर अवलंबुन असते. बाहेर जरी तापमान -७ असले तरी वेगाने वाहणारा वारा त्वचेचे तापमान कमी करतो त्यामुळे थंडीची तीव्रता वाढते. असो!!)तर अशा Feels Like -१६ तापमानात आम्ही चालत चालत Bushnell Park कडे निघालो. जिथे Hartford नगर पालिकेने तात्पुरते ICE Skating उभारले होते. (हे बुशनेल पार्क, अमेरीकेतील पहिले नागरी उद्यान आहे.) मनात थोडी धाकधुक होतीच कि ICE Skating चालु असेल कि नाही कारण रविवार आणि सोमवार त्यांनी ICE Skating बंद केले होते. आम्ही बुशनेल मधे पोहचलो, ICE Skating चालु होते, एक वेगळेच आल्हाददायक वातावरण होते. ICE Skating च्या चारही बाजुंना रंगीबेरंगी Lights, लीलया ICE Skating करणारी मुले,मुली, जोडपी, वृद्ध.... मनावरचा सर्व थकवा, मळभ, आळस त्या दृश्याने झटकुन टाकला. मी हि ICE Skate पायात घातले आणि चालत चालत रिंग मधे गेलो, मागच्या वर्षीचा अनुभव पाठिशी होताच, पहिल्यांदा कठड्याला धरुन वेग घेतला आणि बघता बघता कठडा सोडला आणि पुन्हा एकदा माझे ICE Skating सुरु झाले. आता दररोज ICE Skating करण्याचा विचार आहे, बघुया काय होते ते. पुढच्या वेळी गेलो कि भरपुर फोटो काढतो आणि इथे पोस्ट करतो. तोवर नमस्कार!!!

-अभी

स्वा. सावरकरांची पुस्तके आणि तेही मोफत.... :)

2010-12-14T06:25:00.001+05:30

स्वां सावरकरांची पुस्तके download साठी अधिकृतरीत्या मोफत उपलब्ध आहेत. Download करण्यासाठी येथे टिचकी द्या.

-अभी

दो दुनी चार...

2010-12-13T05:57:00.000+05:30

आज "दो दुनी चार" चित्रपट पाहिला, एक सर्वांगसुंदर चित्रपट पाहिल्याचा आनंद मिळाला. ऋषी कपुर आणि नितु सिंग चा सहज अभिनय, साधे सोपे कथानक आणि त्यामधे मध्यम वर्गीयांच्या आर्थिक विवंचना मांडल्यामुळे शेवटी चित्रपट एका वेगळ्याच उंचीवर जाऊन संपतो.
मला त्यातील आदिती वासुदेव चा अभिनय फारच आवडला. जबरदस्त attitute दाखवला आहे.

चित्रपट एका शिक्षक आणि त्याच्या कुटुंबाभोवती फिरतो. महिन्याची बिले भरता भरता तोंडाला फेस येणार्‍या या शिक्षकाला एके दिवशी कळते कि आऊष्यात पळता पळता मुले कधी मोठे झाली कळलेच नाही. आपण त्यांच्या class ची फी भरली पण त्यांना वडिलांचे प्रेम नाही दिले. आणि मग तो बदलतो आणि एका नाट्यमय प्रसंगातुन पेटुन घरच्यांचा अपमानाचा बदला घेण्यासाठी कार घेण्याचा चंग बांधतो. आणि त्यासाठी तो काय काय करतो हे पहाण्यासारखे आहे. पुर्ण कुटुंबाबरोबर बसुन पहाण्यासारखा चित्रपट.
नक्की पहा.

दिग्दर्शक - हबिब फैसल
कलाकार - ऋषी कपुर, अर्चित कृष्णा, अदिती वासुदेव, अखिलेश मिश्रा
संगीत - मित, अंजन, अंकित
छाया - अंशुमन महाले
एडिटर - आरती बजाज
कला - मुकुंद गुप्ता
कथा, पट्कथा, संवाद - हबिब फैसल, राहिल काझी

-अभी

.

2010-12-11T06:58:00.002+05:30

सवाई गंधर्व सुरु झाले आणि मी भारतात नाही....वैताग :(

-अभी

टायगर बाम ने त्वचा जळते?

2010-11-29T17:54:00.000+05:30

मालकंस ब्लाग वर चक्क चक्क अशी पोस्ट!!!
मी आजवर कुठलाही बाम लावला नव्हता. आमच्या घरी परंपरागत अमॄतांजन वापरतात. पण त्यादिवशी काय दुर्बुद्धी झाली आणि मी दोन चुका केल्या

चुक १: टायगर बाम विकत घेतला
चुक २: बिल घेतले नाही.

दुसर्‍या दिवशी पुर्ण कपाळाची त्वचा काळी झाली. अक्षरशः जळुन गेली. आमच्या हुशार डॉक्टरांमुळे माझी त्वचा पुन्हा पहिल्या सारखी झाली.

मी Google वर शोधले असता टायगर बाम च्या बर्‍याच तक्रारी आल्या आहेत. Consumer Forum वर ही ह्या तक्रारी आहेत. पण जर तुमच्याकडे बिल नसेल तर तुम्ही काही करुन शकत नाही. आणि टायगर बाम वर ही एक टिप दिली आहे (ती मी नंतर वाचली) कि काही त्वचेला ह्या बाम मुळे त्रास होऊ शकतो.
ह्यापुढे तिन गोष्टी पक्क्या....

१) प्रत्येक ऑषध बिलासहित घेणे.
२) सर्व सुचना निट वाचुन ऑषध वापरणे.
३) कधिच कुठली गोष्ट गृहित न धरणे.

टायगर बाम बद्द्लच्या काही तक्रारी :
http://www.google.co.in/search?hl=en&source=hp&q=tiger+balm+skin+burning&meta=&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=

http://en.allexperts.com/q/Burns-1441/2008/8/Burnt-Skin-marks.htm

http://www.consumercourt.in/other-medical-services/6866-tiger-balm-red-causes-skin-burning.html

- अभि

शककर्ते शिवराय - विजयराव देशमुख

2010-11-22T20:04:00.003+05:30

बर्‍याच दिवसांपासुन ज्याची वाट पहात होतो तो श्री विजय देशमुख लिखित "शककर्ते शिवराय" हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. एका दुर्मिळ, प्रासादिक शिवचरित्राच्या तिसर्‍या आवृत्तीचे प्रकाशन तब्बल सव्वीस वर्षानंतर झाले.

कोठेची पडेना द्रुष्टी
ठायी ठायी त्याच्या गोष्टी
वाग्विळासे सकळ स्रुष्टी, वेधिली तेणे||

असं समर्थांनी आदर्श महंताचं लक्ष्ण सांगताना म्हटलं आहे. लक्षार्थाने ते शककर्ते शिवराय ला तंतोतंत लागु पडते.
श्री विजय देशमुख यांच्या बद्द्ल मला फार ठावुक नव्हते आणि असणार हि कसे? हा एवढा विद्वान माणुस नेहमी प्रसिद्धी पाहुन दुरच असायचा.

महान दत्तयोगी प्.पु. विष्णुदास महाराज यांचा कृपाप्रसाद प्राप्त झालेल्या विजयराव देशमुख (आज ते श्रध्देय सदगुरुदास म्हणुन विख्यात आहेत) यांच्या प्रवाही, चिंतनशिल लेखणीतुन साकारलेले 'शककर्ते शिवराय' हे द्विखंडात्मक शिवचरित्र १९८२ साली प्रसिद्ध झाले. निर्मितीपासुनच त्याची 'प्रासादिकता' शिवभक्तांनी, विद्वानांनी, संशोधकानी सर्वांनीच अनुभवली आहे. या आगळ्या चरित्राच्या दोन आवृत्या हातोहात खपल्या आणि लगेच ते दुर्मिळ झाले!

खरं तर आजवर या शिवचरित्राच्या ५-७ आवृत्या सहजं निघु शकल्या असत्या. सातत्यानं मागणी होत असुनही काहीशी विरक्तवृत्ती धारण करुन बसलेले विजयराव श्रीगुरुकार्यात रमुन गेले असल्यानं तिकडे दुर्लक्ष करित होते. पण त्यांनी मागच्या गुढी पाडव्याला त्यांनी नवीन आवृत्तीची अनुमती दिली आणि काल ते शिवचरित्र प्रकाशित झाले.

इतका निट आणि सुबक समारंभ बर्‍याच दिवसांनी पाहायला मिळाला. व्यासपिठाकडे पाहिले कि वाटावे कि आज खरच व्यासांसारखे दिग्गज व्यासापिठावर बसले आहेत. बाबासाहेब पुरंदरे, बाळासाहेब (ह्र्द्यनाथ) मंगेशकर, डॉ. दें बं देगलुरकर, ताई भोसले (प्रतापगड उत्सव समिती), उल्हास पवार अशी सर्व दिग्गज मंडळींनी व्यासपिठाला एक वेगळेच वलय प्राप्त झाले होते.प्रकाशना साठी ग्रंथ चांदिच्या पालखीतुन आणण्यात आले. हि चादिंची पालखी बाबासाहेब पुरंदर्‍यांनी खास प्रकाशनासाठी दिली. पालखीच्या पुढे मागे ढोल ताश्यांच्या गजरात आणि कोल्हापुरच्या शंभु राजे प्रतिष्ठान चे मर्दानी खेळ अशा भारावलेल्या वातावरणात या ग्रंथाचे प्रकाशन झाले.

भरपुर प्रकाशचित्रे काढली आहेत लवकरच इथे पोस्ट करतो.

'शककर्ते शिवराय' थोरामोठयांचे अभिप्राय!

"सत्य कथनाचे दृष्टीने क्रम लावायचा तर पहिला क्रमांक देशमुखांना द्यावा लागेल. दुसरा पुरंदरे यांच्या पुस्तकाला आणि तिसरा (रणजित) देसाई यांच्या पुस्तकाला द्यावा लागेल. नव्याने विस्तृत शिवचरित्र लिहिणार्‍यास आपल्या चरित्रास पुर्णता आणण्यासाठी श्री देशमुख यांचे पुस्तक लक्षपुर्वक वाचावेच लागेल."
प्रा. ग. ह. खरे भारत इतिहास संशोधक मंड़ळ पुणे

"ऐतिहासिक साधनांचा चिकित्सापुर्वक अभ्यास मांडणारे श्री विजयराव देशमुख हे गेल्या पंचविशीतील प्रथमस्थानीचे शिवचरित्रकार आहेत... येथुन पुढे नव्याने शिवचरित्रावर लेखन करावयास जो जो अभ्यासक बसेल त्याला श्री देशमुखांच्या प्रस्तुत शककर्ते शिवराय' या शिवचरित्राची दखल न घेता पुढे जाता येणार नाही."
शिवशाहिर बाबासाहेब पुरंदरे

"आपला शककर्ते शिवराय ग्रंथ लक्षपुर्वक वाचला. मला प्रथम दर्शनीच असे जाणवले की आपल्या ग्रंथातील माहिती पेक्षा अगदी निराळी माहिती मिळाली तरच यापुढे शिवचरित्र लिहिण्याचे धाडस लेखकांनी करावे."
स. मा. गर्गे, संपादक भारतीय समाजविज्ञान कोश, पुणे
सुबुध्द माणसाच्या घरात हे चरित्र राहिल यात शंका नाही. असा मोलाचा नजराणा आपण मराठी भाषेला देऊन आम्हाला उपकृत केले आहे.
ना. सं. इनामदार, पुणे

नेहमी वाचनात असलेल्या मजकडील पुस्तकांत आपल्या शककर्ते शिवराय या ग्रंथाचे दोन्ही खंड आवर्जुन असतात. मी त्याची काही पारायणेच केली असावीत. आपला ग्रंथ बहु निका झाला आहे.
दुर्ग महर्षी गो. नी. दांडेकर

अधिक माहिती साठी येथे टिचकी द्या.

-अभी

मी सिंधुताई सपकाळ...

2010-11-15T12:45:00.001+05:30

"मी सिंधुताई सपकाळ" चित्रपट पाहिला आणि खुप अस्वस्थ झालो. कुठल्याही संवेदनशील माणसाच्या अंगावर काटा आणणारा असा हा चित्रपट. उत्क्रुष्ट छायाचित्रण. तेजस्विनी पंडित तर सिंधुताईंची भुमिका अक्षरशः जगली आहे. एका आयुष्यात एवढी दुखः एवढी अवहेलना पदरी पडुनही उमेदीने समाजाने टाकलेल्या, अनाथ मुलांसाठी काम करणे सोपे नाही.

मला लवकरात लवकर सिंधुताई ना भेटुन नतमस्तक व्हायचे आहे.

सर्वांनी नक्की पहावा असा चित्रपट.

-अभी

दिवाळी पहाट - सुरेश वाडकर

2010-11-08T16:54:00.002+05:30

(डावीकडून) विनायक नेटके, नीलेश परब, दत्ता धावडे, सागर साठे, सत्यजित प्रभू, अमर ओक.

सालाबाद प्रमाणे यावर्षी ही दिवाळी पहाट चे बेत ठरले पण दरवर्षीची Gang यावेळी नव्हती. कोणी अमेरिकेत, कोणी घरच्या कामात व्यस्त, कोणाची लग्नाची खरदी त्यामुळे मी ठरवले होते कि यावेळी एकटेच जाऊया पण त्यातच हिमांशु ने विचारले कि मी सुरेश वाडकरांच्या कार्यक्रमाला जाणार आहे तु येणार असशील तर सांग. मी हो म्हटलो व गणेश कला क्रिडावर ५ वाजता जाउन धडकलो. कार्यक्रमाची वेळ ५:३० ची होती पण पुढची जागा पटकवण्यासाठी आम्ही लवकर जाउन रांगेत उभे राहिलो. आमच्या मेहनतीला फळ आले व आम्हाला चांगली जागा मिळाली थोड्याच वेळात आमचा उत्साद मावळला कारण कार्यक्रमाची वेळ ५:३० असुनही "काही तांत्रिक अडचणींचे कारण देत" संयोजकांनी कार्यक्रम ६:३० ला सुरु केला. आम्हाला तो एक तास "दिवाळी पहाट" म्हणजे "दिवाळी पहा वाट" असे वाटु लागले.पण आमचा हिरमोड सुरेशजींनी त्यांच्या अमोघ स्वरांनी पहिल्याच गाण्यात दुर केला. आणि त्यानंतर ३ तास आम्ही त्या सुरांमधे भिजत होतो.

माझी सुरेश वाडकरांना प्रत्येक्ष ऐकण्याची पहिलीच वेळ... सुरेशजी एक दिग्ग्ज गायक आहेतच आणि त्यासाठी माझ्या मताचीही आवश्यकता नाही. पण आजपर्यंत मी सुरेशजींना एवढे Follow केले नव्हते. माझ्या collection मधे किशोर, रफि, लता, बर्मनदा, केके, रेहमान, सुखविंदर, Indian Ocean, Euphoria, शोभा मुदगल, पं जसराज, स्वरभास्कर भीमसेन जोशी, मल्लिकार्जुन मन्सुर, झाकीर हुसेन, शिवकुमार शर्मा, जगजीत सिंग, गुलाम अलि या सर्व दिग्गजांची गाणि आहेत. म्हणजे एकदम जुनी आणि एकदम नविन, त्यात मी सुरेशजींच्या काळातील गाणी miss केली. पण या मैफिलीच्या निमित्ताने मला सुरेशजींना जवळुन ऐकण्याची आणि जाणण्याची संधी मिळाली.

ए जिंदगी गले लगाले तर असे गायले...काय विचारु नका. एकंदरीत हि दिवाळीसुद्धा स्वरांमधे न्हाऊन निघाली.
सुरेशजींनी खालिल गीते गायली.

ओंकार स्वरूपा'
काळ देहासी आला'
तू सप्तसूर माझे'
जेव्हा तुझ्या बटांना उधळी मुजोर वारा'
सॉंझ ढले गगन तले'
मैं हूँ प्रेमरोगी'
पंढरपुरीचा नीळा'
सीनेमें जलन ऑखोंमें तुफानसा क्‍यू हैं'
"ऐ जिंदगी गले लगा ले'
ये आँखे देखकर हम सारी दुनिया भूल जाते है'
लगी आज सावन की फिर वो झडी है'
हुजूर इस कदरभी ना इतरा के चलिए'
राम तेरी गंगा मैली हो गयी'
आ बैठ मेरे पास तुझे देखता रहूँ',
"मेघा रे मेघा रे'
पहली बार मुहोब्बत की है'
सपने में मिलती है कुडी मेरी'
चप्पा चप्पा चरखा चले'

-अभी

"लीजेंड्स ओफ द गॉर्डियन"

2010-11-05T00:27:00.003+05:30

काल "लीजेंड्स ओफ द गॉर्डियन" त्रिमितीय (३D) चित्रपट पाहिला. या चित्रपटाचे Animation वाखाणण्याजोगे आहे. घुबड हा पक्षी इतका सुंदर आणि पहात राहण्याजोगा असु शकतो हे हा चित्रपट पाहिल्या नंतरच कळते.

Zach Snyder या दिग्दर्शनाने कमाल केली आहे. या चित्रपटाचे visuals आणि animation अचाट करणारे आहे. यात जंगल आहे आकाशात उंच झेप घेणारी घुबडे आहे. आणि हे सर्व करताना इतक्या बारिक सारिक गोष्टींवर भर दिला आहे कि animation मधील चुक शोधुन ही सापडणार नाही.

प्रत्येक घुबडाचे व्यक्तिमत्व इतक्या सुबकतेने आणि विचारपुर्वक उभे केले आहे. हा चित्रपट Kathryn Lasky यांच्या पुस्तकावर आधारित आहे.

कथानक मी इथे सांगण्याच्या भानगडीत मी पडणार नाही.

-अभी

एका Facebook आणि Orkut Account चा अंत...

2010-11-04T12:26:00.000+05:30

""मी येत्या ३ ते ४ महिन्यांमधे Facebook, Orkut यावरिल माझे account बंद करणार आहे", असे मी जेंव्हा म्हणालो, तेंव्हा माझे मित्र "काय गावंढळ आहे" अशा चेहर्‍याने माझ्याकडे पाहु लागले. पण आपण कधी खरच विचार केला आहे का, कि आपण Facebook आणि Orkut किंवा कुठलीही Social Networking ची Site वापरुन आपल्या मित्राबरोबर खरोखर संवाद होतो का? Facebook Orkut वरुन आपल्याला मित्रांच्या बित्तबातम्या कळतात पण संवाद होत नाही. आधी आधी Orkut खुप छान वाटले होते, तेंव्हा Facebook भारतात एवढे प्रचलित नव्हते. सध्या एक दोन वर्षापासुन भारतात Facebook प्रचलित होत आहे. भारतात म्हणजे भारताच्या मुख्य शहरात.

एकदा आमच्या ओळखीच्या एका घरी गेलो असता तिथे एक लहान मुलगी आपल्या बाबाला संगणक Login करुन द्यायचा हट्ट करत होती, मला वाटल काही गेम वैगरे खेळायची असेल, पण तिला तिचे Orkut पहायचे होते. वय १२ ते १४ वर्षे.

हा Social Networking चालु करण्याचा प्रवाशी interesting असतो. मी Orkut आजपासुन ६ वर्षापुर्वी वापरायला सुरु केले. तेंव्हा ते नवीन आले होते. आणि Google ची मोहिनी होतिच. पण मी Social Networking का वापरायला सुरु केले याचे उत्तर अजुनही माझ्या जवळ नाही. उत्सुकता हे उत्तर असु शकते. नंतर कॉलेज मधिल सर्वच Orkut वर आल्यावर "Scrap" टाक हा परवलीचा शब्द बनला. जर आपण Orkut वर नाही म्हणजे काही तरी चुकते आहे असे काहीसे Peer Pressure वाढिला लागते. आणि मग एकदा Orkut वर आलो की जुने मित्र शोधण्याची मोहिम सुरु होते. त्यातुनच कोणाचे किति मित्र आहेत यावर शर्यत सुरु होते. भले ३ वर्षे एखाद्या मित्राला भेटले नसाल पण Orkut वर त्याला Add करुन ठेवणार.

मग वेगवेगळ्या राजकिय, बौद्धिक, सामाजिक, साहित्यिक community join करणे हेही सुरु होते. असे होता होता यासर्वांचा पसारा एवढा वाढतो की कधी कधी ज्याचे updates कळायला पाहिजे ते कळतच नाही. नुसता गोंधळ.

नीट समजाऊन, वेळ देऊन काळजीपुर्वक पाहिले तर सर्व updates कळु शकतात पण मग तेवढा वेळ देवा लागतो. त्यात लोकांना Social Networking Site वर कसे वागावे याचेही भान नसते, आपली व्यक्तिगत माहिती बिंधास्तपणे site टाकतात. खासगी निरोप सार्वजनिक फोरम मधे टाकतात. कधी कधी ते वाचुन फार अवघडल्यासारखे वाटते. हे सर्व काही कमी होते म्हणुन आता Mafia आणि फार्मविले सारखे online गेम आले आहेत. त्यात किती वेळ जातो याची तर गणतीच नाही.

मला माहित आहे कि फार नकारार्थी बोलतो आहे, पण सकारात्मक बाजु तर बहुतेक लोकांना माहित आहे म्हणुनच तर दिवसेंदिवस Social Networking Sites चे मेंबर्स वाढत आहेत. शेवटी "सौ बातों की एक बात".

"अति तेथे माती"

-अभी

शाळा

2010-11-01T11:28:00.003+05:30

मिलिंद बोकिलांचे "शाळा" वाचले आणि माझ्या पुण्याच्या रमणबागेच्या आठवणी ताज्या झाल्या. feeling nostalgic.

तुम्हाला जेंव्हा जेंव्हा तुमच्या शाळेची आठवण येइल तेंव्हा हे पुस्तक नक्की वाचा आणि तुमच्या मुलांनाही वाचायला द्या...

-अभि

आयुष्य जीगसॉ असते का कोलाज?

2010-10-28T15:47:00.000+05:30

बर्‍याच दिवसांपुर्वी एका ब्लोग वर मी आयुष्य हे जिगसॉ पझल सारखे असते असे वाचले होते आणि मला माझी कोलाज हि कविता आठवली.

आयुष्य जीगसॉ असते का कोलाज? खरतरं मी या प्रश्नाच्याच प्रेमात पडलो आहे. आयुष्य जीगसॉ सारखे असते का कोलाज सारखे असते या पेक्षा तुम्हाला आयुष्य कसे जगायचे आहे हे जास्त महत्वाचे आहे.

(जीगसॉ )

जीगसॉ मधे ज्री तुकडे जुळवणार्‍याला माहित असते कि सर्व तुकडे निर्माण झाल्यावर काय निर्माण होणार आहे. जीगसॉ मधे शेवट आपण बदलु शकत नाही. अहो साध्या चित्रपटाचा शेवट चित्रपट पहाण्याच्या आधी जर कळला तरी चिडचिड करणारे आपण, आपल्याला आयुष्या जीगसॉ सारखे जगायला आवडेल का? बरं जीगसॉमधे जसे सर्व तुकडे समान आकाराचे असतात जणु काही ते काटेकोर आयुष्याचे निर्देशक आहेत.
पण कोलाज हे एका तुकड्याचेही असु शकते किंवा लाखो तुकड्यांचे. त्यात किती आणि कोणत्या आकाराचे तुकडे असावेत हे सर्वस्वी कोलाज बनवणार्‍यावर असते. असे निर्मितीचे स्वातंत्र्य फक्त कोलाजच देऊ शकते. बरं, कोलाजमधे कुठल्याही आकाराचा तुकडा बसु शकतो. तुम्ही दुसर्‍याच्या कोलाज मधुन तुकडे घेऊ शकता आणि देऊही शकता.

आयुष्य कोलाज सारखे जगावे कि जीगसॉ सारखे हा ज्याचा त्याचा प्रश्न....या काही चुक बरोबर पण नाही. प्रत्येक शैली ला स्वत: चा एक विचार आहे.
शेवटी मनुष्याने मनसोक्त जगणे महत्त्वाचे....

(कोलाज )

मला नक्की सांगा तुमचे आयुष्य जीगसॉ सारखे आहे का कोलाज सारखे?

माझी कोलाज हि कविता वाचण्यासाठी येथे टिचकी द्या.

-अभी

असच...

2010-10-15T17:39:00.000+05:30

मागच्या शुक्रवार्-शनिवार्-रविवार ट्रेक ला गेलो होतो. जीवधन्,चावंड आणि हडसर करुन आलो. मी हिमांशु आणि कौस्तुभ ने एक सर केलेल्या किल्ल्यांची यादी बनवली आहे. त्यात हिमांशु चे आता पर्यंत ३३ किल्ले, कौस्तुभ चे ३१ आणि माझे ३० किल्ले झाले आहेत. आता ३१ तारखेला मी हिमांशु आणि आशिष वासोट्याला जाणार आहोत. म्हणजे अजुन एका किल्ल्याची भर. :)

अलंग मदन कुलंग ज्यांना ट्रेकर्स AMK ट्रेक या नावाने ओळखतात तो डिसेंबर मधे आहे. जमल तर तो करायचा आहे!!! बरेचसे जलदुर्ग राहिले आहेत.....माहित नाही कधी करणार आहे मी...

मागच्या weekend ला हिमांशु शिवनेरी ला गेला होता खेळघर च्या लहान मुलांना घेउन. मला हि जायचे होते पण माझा प्लान आधीच झाला होता.

अजुन एक आनंदाची बातमी म्हणजे GoAir ने पुणे लडाख विमानसेवा सुरु केली आहे त्यामुळे माझ्या लेह भेटीच्या आशा पल्लवीत झाल्या आहेत. कारण आधी लेह साठी कमीतकमी १५ दिवस तरी हवे आहेत असे वाटायचे पण आता थेट विमान असल्यामुळे बराच वेळ कमी होईल. पाहुया कधी मुहुर्त लागतोय ते.
पण शेवटी चेतन भगत ने सांगितल्याप्रमाणे जर आपण विचार केला आपल्याकडे फार कमी वेळ आहे. समजा आपण असे गृहित धरले कि आपण पुढील ५० वर्षे जगणार आहोत तर त्याप्रमाणे आपल्याकडे फक्त २५०० weekends आहेत. मला तर हा आकडा पाहुन काटा आला. अरे फक्त २५०० weekends म्हणजे काय?

प्रत्येक क्षण एका सुंदर आठवणीमधे बदलता आला पाहिजे मग पहा हे जीवन किती सुंदर होईल.

-अभी

गैरसमज

2010-10-13T17:36:00.001+05:30

पत्नी : काल रात्री झोपेत तू मला खूप शिव्या देत होतास.
पती : तुझा काही तरी गैरसमज होतोय..
पत्नी : कसला गैरसमज? मी माझ्या कानांनी ऐकलंय..
पती : पण मी झोपेत नव्हतोच!
---

हसायला आले ना? पण हाच गैरसमज डोळ्यात कधी पाणि आणेल सांगता येत नाही.किती जुने नाते असते तरी त्याला भेग पाडायला एक छोटासा गैरसमज पुरेसा असतो. मग ते नाते नवरा-बायको, मित्रांबरोबरचे किंवा प्रेयसी-प्रियकराचे असु द्या.

गैरसमज हा कॅन्सर सारखा असतो.तिसर्‍या अवस्थेला पोचल्यावर तो आपलं स्वरुप प्रकट करतो. (-व. पू. काळे, वपूर्झा.)

पण कधी विचार केला आहे का कि हे गैरसमज का निर्माण होतात. या विश्वातील प्रत्येक गोष्टीला स्वत:चे एक आकारमान आहे जर आपण त्या गोष्टीला त्याच्या आकारमानाएवढी जागा दिलीच नाही तर ती गोष्ट आपलं अस्तित्व निर्माण नाही करु शकत.
उदा. पाण्याला जागा मिळाली नाही तर..ते साठु शकेल का?,
पेल्यामधे क्षमतेपेक्षा जास्त पाणि भरता येइल का?

गैरसमज हि असाच असतो, त्याला नात्यामधे जरा पोकळी मिळाली कि तो आपले अस्तित्व निर्माण करु पहातो. मग हे रोखायचे कसे? याचे उत्तर आहे "संवाद". संवाद हा नात्यातील पो़कळी भरुन काढ्ण्याचा रामबाण उपाय आहे.
संवाद नाही तिथे पो़कळी, पोकळी तिथे गैरसमज.

आपण संवादाचे महत्त्व दिवसागणिक विसरु लागलो आहोत. आपला बहुतांश वेळ T.V. किंवा Internet वर जातो, पण हाडामासाच्या माणसाशी बोलायला आपल्याला वेळच नसतो. आपण ह्या गोष्टी करायलाच हव्यात. उदा. मोकळा वेळ जास्तित जास्त आपल्या प्रियजनाबरोबर घालवावा. आपल्या कुटुंबाबरोबर वर्षातुन एकदा तरी सहलीला जावे. आपल्या भावना व्यक्त करता येणे ही एक कला आहे, ती शिका. आपल्या भावना व्यक्त करा. समोरच्या माणसाला आपोआप सर्व समजेल अशी इच्छा ठेवणे म्हणजे अतिशयोक्ती आहे.

-अभी

हेरंभ आणि पानवाला 9

2010-08-21T02:57:00.002+05:30

हेरंभ : नमस्कार, काय चाललय?

पानवाला : काही नाही रे, जरा दुकान rennovate करायचे आहे. हिशेब करत होतो.

हेरंभ : एक प्रश्न विचारु?

पानवाला - ह्म्म्..(कामात गर्क)

हेरंभ : तुमच्या घरी जर काही आता आलबेल झाली तर तुम्ही तुमचा पैसा कुठे वापराल, दुकान सजवायला की घर सावरायला?

पानवाला : घर सावरायला, च्यायला याचे उत्तर तर कुठलेही शेंबडं पोरगं देइल.

हेरंभ : (हेल काढुन) पण मनमोहन ला नाही ना कळत्....

पानवाला : (वैतागुन) कोण मनमोहन?

हेरंभ : ते जाऊ द्या? अहो लेह मधे ढगफुटी झाली गावच्या गाव उध्वस्त झालं त्यांना सावरायला १२५ करोड आणि दिल्लीचे नेहरु स्टेडीयम सजवायला १००० करोड.. आनंद आहे.

पानवाला : (तुसड्या आवाजात) जाऊ दे ना तुला काय फरक पडतोय, सकाळी सकाळी मला पिडु नको.

हेरंभ : (निर्विकार पणे) आनंद आहे.

-अभी

हेरंभ आणि पानवाला 8

2010-08-19T04:07:00.003+05:30

हेरंभ : हॅलो, काय चाललय?

पानवाला : काही नाही रे, निवांत चालु आहे. तु बोल काय म्हणतीये अमेरिका?

हेरंभ : काही विशेष नाही. आज शुक्रवार असल्यामुळे सर्व काही सुस्तावलेलेच वाटत होते, म्हणुन कॉफी घ्यायला Dunkin Donuts मधे चाललो होतो आणि अचानक चौकात एक अपघात पाहिला.

पानवाला : (चिंताग्रस्त आवाजात) काय म्हणतोस काय? कोणी खपला की काय?

हेरंभ : सुदैवाने दोन्ही गाडीतील प्रवासी सुखरुप होते. दोन्ही गाडींचे थोडे नुकसान झाले होते. अपघातानंतर दोन्ही चालकांनी आपापल्या गाड्या बाजुला घेतल्या. दोन्ही चालक खाली उतरले काहीतरी संवाद (खरोखरच खुप शांततेने बोलत होते) सुरु झाला. आणि बहुतेक पोलिसांना आणि इन्शुरन्स कंपनीला फोन लावायला सुरुवात झाली.

पानवाला : च्यायला जर पुण्यात अप्पा बळवंत चौकात हे झाले असते तर आधी मी खाली उतरुन चालकाच्या श्रीमुखात भडकवली असती, मग त्याची एका हातात गचंडी पकडुन गाडीचे काय नुकसान झाले ते पाहिले असते आणि मग त्यानुसार आणखी श्रीमुखात दिल्या असत्या.

हेरंभ : केवढा फरक...

-अभी

जी ए - परिसर यात्रा - लेखक प्रा. वि गो वड्डेर

2010-08-18T07:53:00.000+05:30

मधे जी एं च्या कथांमधील वर्णीलेल्या स्थळांचा शोध घेण्याचा प्रयत्न दोन लेखकांनी केला होता प्रा. वि गो वड्डेर त्यापैकी एक. आज अचानक स्टार माझा ने याबाबत प्रसिद्ध केलेली बातमी यु ट्युब वर सापडली.

नक्की पहा हा व्हिडिओ.

-अभी

हार्ट्फोर्ड मधील स्वातंत्र्यदिन

2010-08-17T04:37:00.001+05:30

१५ ऑगस्ट २०१०, माझ्या आयुष्यातील एक अनोखा अनुभव. परभुमीत आपल्या मातॄभु चा स्वातंत्रदीन साजरा करणे याचे फार कौतुक वाटते.

हार्टफोर्ड हे अमेरिकेतील एकमेव शहर आहे जिथे १५ ऑगस्ट ला Capitol House (विधानभवन) वर भारतीय झेंडा फडकवतात. भारीच....

खरतर आम्ही आज न्युयोर्क ला जाणार होतो तिथेही शेकडो भारतीय स्वातंत्र्यदिन साजरा करतात, पण आयत्या वेळी आम्ही ठरवले की हार्टफोर्ड मधेच थांबुया. हार्टफोर्ड चे Capitol House फार सुंदर आहे अगदी एखाद्या जुन्या गढी (Castle) सारखे.

सकाळी १०:०० वाजता कार्यक्रम सुरु झाला. हार्टफोर्ड शहराचे मेयर, न्यायाधीश, Senator अशे सर्व राजकीय उच्चपदस्थ उपस्थित होते. मराठी, गुजराथी, केरळी, मद्रासी, पंजाबी सांस्कृतिक मंडळाने एकत्र येवुन हा कार्यक्रम आयोजीत केला होता. लहान मुलांचे नाच, देशभक्तीपर गिते अगदी धमाल आली,

पुर्ण कार्यक्रमात एकदाही वाटले नाही की आपण अमेरिकेत आहे. शेवटी ध्वजारोहण आणि राष्ट्र्गीत झाले. जेंव्हा तो ध्वज वर जात होता तेंव्हा इतके भारी feeling होते.

शब्दात नाही सांगु शकत ते अनुभवायलाच हवे.

एक संस्मरणीय स्वातंत्रदिन.

हार्टफोर्ड चे महापौर

हार्टफोर्ड चे न्यायाधिश

झंडा उंचा रहे हमारा!!!

आज काहीतरी विचित्र वाटतय...

2010-08-15T21:53:00.000+05:30

आज काहीतरी विचित्र वाटतय,
खिडकीतुन दिसणार्‍या अमेरिकेतील सुबक इमारतींमधे घराचे अंगण शोधतोय,
आज काहीतरी विचित्र वाटतय,

रोज घरी जाताना म्हणतो या वेळी तरी गावच्या जत्रेला जावे,
बालपणी च्या सवंगड्यांबरोबर मनसोक्त हुंदडावं
पण शेवटी ऑफिसच्या लोकांबरोबर बॉलिंग ला चाललोय,
आज काहीतरी विचित्र वाटतय,

आठवतय मला आईच्या हातचे जेवण
आणि माझे भांडुन भरल्या ताटावरुन उठणेही
आज दमुन घरी येउन भाजी कापायला घेतोय
आज काहीतरी विचित्र वाटतय,

रोज घरची आठवण येते, रोज मन तिळ तिळ तुटते,
पण आज एक भारतिय रस्त्यावर दिसला
तर नजर चुकवुन पुढे चाललोय
आज काहीतरी विचित्र वाटतय,

-अभी

स्वातंत्र्यदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!!!!

2010-08-15T19:49:00.000+05:30

-अभी

मार्क ट्वेनचे हार्टफोर्ड मधील घर 2

2010-08-12T05:22:00.001+05:30

मागच्या वर्षी फेब्रुवारी मधे मी मार्क ट्वेन वर पोस्ट लिहिली होती. हि पोस्ट वाचण्याआधी पहिली पोस्ट वाचावी ही सर्व सजग वाचकांना विनंती. पहिली पोस्ट वाचण्यासाठी येथे टिचकी द्यावी.

मार्क ट्वेनचे हार्टफोर्ड मधील घर 1

मागच्या विकएंड ला मार्क ट्वेन च्या घराला भेट दिली, मागच्या वर्षीपासुन जायचे होते शेवटी जाऊन आलो आणि भारावुन गेलो त्याच्या प्रेम्-कहाणी ने, त्याच्या सॉंदर्यद्रुष्टीने, त्याच्या कुटुंबवत्सलतेने...

मार्क ट्वेन 19 एप्रिल 1910 रोजी इहलोक सोडून गेले या वर्षी त्या घटनेला १०० वर्षे पुर्ण झाली. मार्क ट्वेन चे खरे नाव सॅम्युअल क्लेमेन्स होते. पण त्याचे टोपण नाव "मार्क ट्वेन" हे इतके प्रसिद्ध झाले, कि काही लोकांनी त्याला सल्ले दिले कि तु आपले नाव का नाही बदलुन घे? त्यावर सॅम्युअल म्हणाला पण मला माझे नाव आहे, मला कुटुंब आहे. "मार्क ट्वेन" हे माझे कर्म आहे, माझ्या कामाचे नाव आहे. आणि खरेच जेंव्हा जेंव्हा सॅम्युअल ने कुठ्लाही अर्ज भरला तेंव्हा त्यात नोकरी\धंदा या ठिकाणी "मार्क ट्वेन" असे लिहिले.

सॅम्युअल चे घर म्हणजे त्याचे आणि ओलिवियाचे (सॅम्युअल च्या पत्नीचे) स्वप्न होते. सॅम्युअल आणि ओलिविया १८७० मधे विवाह बंधनात अडकले. हार्टफोर्ड्मधे ते १८७१ मधे आले. प्रथम या कुटुंबाने ओलिवियाच्या मैत्रीणिंकडुन भाडेतत्वावर एक घर forest street, nookerfarm neighborhood येथे घेतले. नंतर आता जे घर आहे त्यासाठी जागा farmington avenue येथे विकत घेतली. आता ते आपल्या स्वप्नातील घरासाठी एक स्थापत्यशास्त्रज्ञ शोधत होते.

१८७३ मधे घराच्या आराखड्याची जवाबदारी त्यांनी त्याकाळचा ख्यातनाम स्थापत्यशास्त्रज्ञ एडवर्ड ट्करमन पोटर याच्यावर टाकली. एडवर्ड ट्करमन पोटर याच्यावर High Victorian Gothic पद्धतीचा फार पगडा होते. त्याने घरांपेक्षा जास्त चर्च बांधली आहेत. सॅम्युअल च्या घरासाठी त्याने Northern-French domestic architecture निवडले.

ओलिवियाला ते घर पुर्णपणे तिच्या आवडीनुसार बनवायचे होते, त्यासाठी ती मेहनत हि करायची. घराचे वेगवेगळे आराखडे काढणे त्यावर वेळोवेळी मित्र्-मैत्रींणबरोबर चर्चा करणे यात तिचा बराच वेळ जायचा. १८७३ मध्ये घराचे बांधकाम सुरु झाले आणि मजेची गोष्ट म्हणजे तेंव्हा सॅम्युअल आणि ओलिविया दोघे ही अमेरिकेत नव्हते.

१८ सप्टेंबर १८७४ रोजी त्यांनी गॄह्प्रवेश केला तेंव्हासुद्धा घराचे काम पुर्ण झाले नव्हते. सॅम्युअल बांधकामात होणार्‍या दिरंगाई ने कधी कधी फार व्यथित व्हायचा. घर झाल्यावर तो म्हणतो "घर या शब्दाला माझ्या आयुष्यात एवढी अर्थपुर्णता कधीच नव्हती आली".

मार्क ट्वेन हे फार अजब रसायन होते. त्याच्या घरी आठवड्यातील ४ रात्रीतरी जेवणावळी झडत. त्यामधे राष्ट्राध्यक्ष, उद्योगपती, कलाकार आणि युरोपियन वरिष्ठ राजकीय अधिकारी अशी मोठमोठी व्यक्तीमत्वे असायची. त्याकाळी मार्क ट्वेन हे नाव इतके प्रसिद्ध होते कि असे म्हणतात की त्याकाळी अमेरिकेत कुठ्लाही पर्यटक हा ३ गोष्टींसाठी येत पहिली नायगारा धबधबा, अमेरिकन इंडियन आणि मार्क ट्वेन.

मार्क ट्वेन ला कोणी रस्त्यात जरी भेटला आणि मार्क ट्वेन ला त्यात रस निर्माण झाला तर तो त्या अनोळखी व्यक्ती ला ही घरी जेवणासाठी आमंत्रित करायचा.

घर बांधायच्या वेळी मार्क ट्वेन ला घराच्या एवढ्या विस्तारामुळे आणि बांधकामाच्या गोंधळामुळे मार्क ट्वेनला फार वैताग यायचा त्याने याबाबत तक्रारही केली होती. पण ओलिविया सारे बांधकाम अत्यंत काळजीपुर्वक पहायची. तिला घर तयार होताना पाह्ताना समाधान वाटायचे. घराचे कामही प्रचंड होते. एकुण ११,५०० चौरसफुटाचे बांधकाम, तिन मजल्यांमधे विभागलेल्या एकुन २५ खोल्या बांधताना आणि सजवताना वेळ तर लागणारच होता. त्याकाळी म्हणजे १८७४ साली बांधलेल्या घरात गॅस वर चालणारे दिवे होते, निवडक बाथरुम मधे गरम पाण्याचे नळ होते, थंडीच्या दिवसांमधे गरम हवा तळघरातील भट्टीमधुन सर्व खोल्यामधे आणण्यासाठीची व्यवस्था होती. १८७८ साली मार्क ट्वेन ने घरी टेलिफोन बसवला अशा अद्ययावत सुविधेशिवाय नोकरांना बोलावण्यासाठी अलार्म ची व्यवस्था आणि घरफोडीचा अलार्म या व्यवस्था ही होत्या.

जेंव्हा हे घर बांधुन झाले या जोडप्याने १८७४ साली ४०,००० ते ४५,००० अमेरिकन डॉलर खर्च केले. एवढा भरमसाठ खर्च झाल्यामुळे त्यांनी घराचे इंटिरीयर थोडे लांबणीवर टाकण्याचा निर्णय घेतला. पुढिल काही वर्षात ओलिवियाने घरात नेमकी काय सजावट करायची हे ठरवले व त्याप्रमाणे खरेदी केली याच घरात १८७४ ते १८८१ या काळात त्याची उत्तम पुस्तके लिहिली. उदा. The Adventures of Tom Sawyer; Old Times on the Mississippi; Sketches‚ New and Old; A Tramp Abroad.

याशिवाय अनेक लघुकथा, नाटके ही इथेच लिहिली. हे घरातील दिवस म्हणजे मार्क ट्वेन च्या कारकिर्दीतील सर्वात उत्तम काळ होता.

मार्क ट्वेन च्या घराचा नकाशा:

(क्रमंशः)

(आता पुढच्या भागात मार्क ट्वेन च्या अजुन गमती घेउन येइन.)

हेरंभ आणि पानवाला 7

2010-08-10T21:51:00.001+05:30

हेरंभ: हॅलो, हेरंभ बोलतोय, ओळखले का?

पानवाला: हॅलो, राम राम साहेब!!! पोहचले का अमेरीकेला?

हेरंभ: हो, हो!!! अगदी व्यवस्थित्...तुम्ही बोला!!

पानवाला: काही नाही रे तुझी वहिनी फार कटकट करते रे...

हेरंभ: हो पण तुम्ही समजुन पण घेता ना!!!

पानवाला: हो!!! माझी काय बिशाद तिला न समजुन घेण्याची.

हेरंभ: परवाच एक अमेरिकन मित्र भेटला तो म्हणाला तुमच्या इथे लग्न इतकी वर्षे कशी टिकतात. नवलच आहे!!!

पानवाला: मग तु काय म्हणालास?

हेरंभ: मी म्हटले, "अरे उत्तर सोपे आहे, तुमच्या कडे वस्तु खराब झाली की Replace करतात आमच्या कडे Repair करतात.

पानवाला: खरे आहे.

-अभी

शोध निरंतर

2010-08-05T21:50:00.003+05:30

तुला शोधतो आहे अजुनही
तुझ्या बरोबर असतानाही अन नसतानाही
तुझ्या सावल्यांच्या पाऊलखुणांचा माग घेत फिरत असतो
तुझ्या बटांच्या रजनी सुर्याला भेटण्यापुर्विच
मला त्यांना भेटायचयं अन सांगायचय
कि तु कुठे असशील, मी तर सर्व धुंडाळले,
तुझ्या धुंद हास्यात
निळ्याशार डोळ्यांच्या रह्स्यात
तुझ्या मानेवरच्या तिळातही
तुझ्या अंगठीच्या पिळातही
त्या ओठांच्या नक्षीमधे
अन चांदण्यांच्या साक्षीमधे
पण अजुन तु सापडली नाहीस
प्रत्येक क्षण तुझ्या बरोबर राहुनही
अजुन तु मला सापडली नाहीस...

मला माहिताहे हे सोपे नाही
मंजिरिंच्या कुजबुजीतिल तु अलंकार आहे
पैंजणांच्या किणकीणीतिल तु झंकार आहे
परंतु ती कुजबुज ती मंजुळ किणकीण..
मी शोधतो आहे अजुनही..
तुला शोधतो आहे अजुनही
प्रत्येक क्षण तुझ्या बरोबर राहुनही
अजुन तु मला सापडली नाहीस...

तुला शोधताना किती शोध झाले
बापड्या मनाला किती बोध झाले
खरे बोध होते कि ते भास होते
होते वादळ कि माझे श्वास होते
कळण्या आता हे भेट आता
उतर या ह्रद्यात थेट आता
तुला शोधतो आहे अजुनही
प्रत्येक क्षण तुझ्या बरोबर राहुनही
अजुन तु मला सापडली नाहीस...

-अभी

रोड टु लडाख

2010-08-02T06:03:00.000+05:30

२००२ मधे दिल्लीचा एक तरुण दिग्दर्शक प्रथमच कान्स चित्रपट महोत्सवात गेला. त्याला वाटले होते कि त्याच्या नवीन चित्रपटाच्या चित्रिकरणासाठी आर्थिक मदत किंवा त्याच्या छोट्या बजेट मधे काम करणारी टिम मिळेल , पण दुर्दैवाने त्याला काही मदत मिळाली नाही. पण तरीही खचुन न जाता त्याने त्याने गूगल वर त्याच्या बजेट मधे काम करायला तयार असणारी अत्यंत हुशार टिम युरोपियन मार्केट मधुन शोधुन काढली. ज्यामुळे त्याला त्याची ४५ मिनिटांची फिल्म बनवता आली.

२००५ तिन वर्षापुर्वीचा तरुण मुलगा आणि आत्ताचा लेखक-दिग्दर्शक अश्विनकुमार याला "रोड टु लडाख" या पहिल्या लघुपटासाठी अकेडमी पारितोषिक मिळते. अद्भुत!!! अश्विन कुमार म्हणजे फँशन विश्वातील बडी असामी रितु कुमार यांचा थोरला मुलगा.

मी मागच्या रविवारी "रोड टु लडाख" हा चित्रपट पाहिला. हा चित्रपट फक्त १२ दिवसात पुर्ण करण्यात आला आहे. सर्व टिम ने, इर्फान खान आणि कोएल पुरी सह शुन्य मानधन घेतले एवढेच नाही तर
त्यांचा प्रवास खर्च ही त्यांनी स्वतः केला. हा चित्रपटात तीन पात्रे आहेत "इर्फान खान", "कोएल पुरी" आणि "लडाख". हो लडाख चा सुंदर तरिही एकटया निसर्गरम्य परिसराचे अस्तित्व नाकारता येत नाही.
दिग्दर्शकाने म्हट्ल्याप्रमाणे हा चित्रपट एकटेपणावर आहे.

एकटी मोडेल, एकटा अनोळखी असामी, आणि लडाखचा एकटा निसर्ग...
चित्रपटाच्या सुरुवातीलाच तुम्हाला दिसतो एक प्रवास...
कोकेन वर जगणार्‍या एका फँशन मोडेल चा...
जी आपल्या ब्रिगेडियर नातेवाईकाला भेटण्यासाठी लडाख ला निघालेली असते.

मधेच तिच्या जीप चा टायर पंक्चर झाल्या मुळे एका दुकानात पंक्चर काढण्यासाठी थांबावे लागते आणि तिथे तिला दिसतो तो हँट घातलेला इर्फान खान. तिथे मँकेनिक च्या चुकीमुळे इर्फान च्या जीप चा टायर
कोयल पुरी च्या जीप लावला जातो आणि तिथुन सुरु दोघांचेही आयुष्य बदलते...

या घटनेपासुनच त्यात दोघांमधे एक अनामिक नाते जुळते. इरफान खान ला किस घ्यायला शिकवणारी फँशन मोडेल आणि तिला विश्वासाचा अर्थ समजवणारा इरफान दोघेही त्यांच्या अभिनयामुळे स्मरणात रहातात. या ४५ मिनिटांच्या लघुपटाच्या कथेत जास्त डोकावुन त्याचा भेद मला तुमच्या पुढे उघड नाही करायचा.

थोडक्यात सांगायचे तर हि एका फँशन मोडेलची mysterious गोष्ट आहे जिला एका अनोळखी माणसाबद्द्ल आपुलकी, प्रेम वाटु लागते. पहिले ३० मिनिट थोडे "Road movie" सारखे वाटतात ज्यामधे संवादही फार कमी आहेत. पण चित्रपटाच्या शेवट फार धक्कादायक आहे आणि बरेच प्रश्न मनात ठेवुन चित्रपट संपतो.

इरफान खान आणि कोयल पुरि चा अभिनय आणि मार्कस हुएर्शची (Markus Huersch) cinematography पहायची असेल तर हा चित्रपट नक्की पहा.
मी आत्ता पासुनच लड्डाखच्या trip चे planning सुरु केले आहे.

-अभि

भोचक गेला...

2010-07-21T06:03:00.002+05:30

अभिनय कुलकर्णी अल्पावधित पत्रकारितेत आणि internet च्या विश्वात लोकप्रिय झालेले व्यक्तिमत्व एका अपघातात सोडुन गेले.

ज्या लोकांना त्यांचा blog माहित नाही त्यांच्या साठी इथे link देत आहे.

त्याच्या कामाची जास्तित जास्त लोकांना माहिती करुन देणे हिच त्याला खरी श्रद्धांजली ठरेल.

अभिनय कुलकर्णी यांचा blog

अभिनय कुलकर्णी यांचा वेबदुनिया वरिल blog

-अभी

सकाळ मधे आलेला लेख:अभिनय न करता जगलेला अभिनय

""अस्मादिकांच्या हाताला फार "खाज' असल्याचे आयुष्याच्या फार्फार लवकर लक्षात आले. (पण ही खाज पैशापेक्षा लेखणीची असल्याचा उलगडा फार्फार नंतर झाला.) "जे हत्ते कालाचे ठायी' असे म्हणून आम्ही कलमी मनसबदार झालो आणि आतापावेतो कितीक विषयांवर मुक्तपणे शाई सांडली याची गणती नाही...''

आपल्या कोणत्याही प्रोफाईलमध्ये स्वतःची ओळख अशी आगळ्यावेगळ्या आणि "जरा हटके' शब्दांत क्वचितच कुणी करून दिली असेल. तशीही स्वतःची खरी ओळख करून देण्यात भले-भले हात आखडता घेतात... तिथे तिशीही न ओलांडलेला एक तरुण पत्रकार स्वतःची ओळख करून देतो आणि त्याच्याशी मैत्री करण्यासाठी अनेक जण त्याला फ्रेंडशिप रिक्वेस्ट पाठवू लागतात... मग काय अगदी त्याच्याही नकळत "ऑर्कूट' कम्युनिटीत त्याच्या "फ्रेंडशिप'च्या कॉलममध्ये धपाधप नावे वाढत जातात... त्याचं स्क्रॅपबुक तुडुंब भरून वाहू लागतं... त्याचं नाव अभिनय कुलकर्णी. त्याच्या नावातच फक्त अभिनय. खरं तर तो प्रत्यक्ष जीवनाच्या स्टेजवर खरंखुरं जगत होता... कोणताही अभिनय न करता, कोणताही अभिनिवेश न बाळगता...

अभिनय "सकाळ'मध्ये रुजू झाला तेव्हा त्याची पंचविशी सुरू होती; पण पंचविशीला गद्धे पंचविशी का म्हणतात, असा प्रश्‍न पडावा इतका तो प्रगल्भ होता. भल्याभल्या पत्रकारांना उमगणार नाहीत, अशा "बिटविन दि लाइन्स' तो ओळखायचा आणि त्याचं प्रत्यक्ष कामात रूपांतर करायचा, तेव्हा आश्‍चर्य वाटायचं. कोणत्या बातमीला किती मूल्य द्यावं, हे तसं सर्वच पत्रकारांना चांगलं समजतं. पण, तरीही अभिनय इतरांच्या लेखी क्षुल्लक असलेल्या बातमीत उपसंपादक या नात्यानं मूल्य शोधायचा आणि तिची पुनर्मांडणी करायचा, तेव्हा ती बातमी लिहिणाऱ्या बातमीदारालाही आश्‍चर्य वाटल्याशिवाय राहायचं नाही. मात्र, त्याबद्दल त्यानं कधी गर्व केला नाही. खासकरून तरुणांना किंबहुना किशोरवयीन मुलांना आवडेल अशा भाषेत लिहायला त्याला आवडायचं. "वर्गातील बेंच' किंवा "वहीचं मागचं पान' त्यानं ज्या स्टाइलनं मांडलं, तेवढं क्वचितच कुणी मांडलं असेल... "कोसला'तील पांडुरंग सांगवीकरसारखा तो विचार करायचा, प्रश्‍न उपस्थित करायचा आणि त्यांची उत्तरंही स्वतःच शोधायचा.

"भोचक' या टोपणनावाने त्याचा ब्लॉग अल्प काळात प्रसिद्ध झाला. "मिसळपाव', "मी मराठी' अशा वेगवेगळ्या वेबसाइटवरचं त्याचं लेखन असो, की वेगवेगळ्या सामाजिक, राजकीय विषयांवर त्यानं केलेलं भाष्य असो, ते त्याच्या वयाच्या मानानं खूपच प्रगल्भ असे. खरं तर तो इंदूरमध्ये राहून वेब पोर्टलसाठी महाराष्ट्राची पत्रकारिता करायचा आणि महाराष्ट्रातील विविध वृत्तपत्रे त्याचे लेख अगदी जसेच्या तसे प्रसिद्धही करायचे. त्याच्या लेखनाचं मूल्य त्यातूनच स्पष्ट व्हावं. इंदूरमधील त्याच्या विविध अनुभवांवर त्यानं लिहिलेलं "माझं इंदूरआख्यान' हे "ई बुक' नुकतंच प्रकाशित झालं होतं.

खरं तर कोणताही माणूस जिथं नोकरी करतो, तिथले सहकारी त्याचे मित्र असतातच; पण नोकरीचं ठिकाण बदललं की मित्र बदलतात. अभिनयच्या बाबतीत मात्र ते घडलं नव्हतं. त्यानं मित्र कधीच बदलले नाहीत. ते वाढवले! पत्रकारितेच्या प्रारंभापासूनच त्याला इंटरनेटचं प्रचंड आकर्षण होतं.

"सकाळ'मध्येही ते व्यक्त व्हायचं आणि "वेब दुनिया' या पोर्टलमधूनही... त्यानं वेबवर लिहिलेल्या मजकुराची लिंक न चुकता सर्वांना पाठवायचा. आता तो मित्र गेला. बातमीदारानं छापण्यासाठी पाठवलेली बातमी जणू गहाळ झाली आहे... त्याची लिंक आता कुणाला आपल्या मेलबॉक्‍समध्ये सापडणार नाही... आता ती शोधावी लागेल काळजाच्या कोपऱ्यात, आठवणींच्या हिंदोळ्यात... त्याचं अपघाती जाणं केवळ पत्रकारितेतल्याच नव्हे, तर तो ज्यांच्या संपर्कात आला, त्या प्रत्येकाला हुरहूर लावणारं आहे...

आबराकाडाबरा

2010-07-17T19:26:00.001+05:30

मागच्या आठवड्यात न्युयोर्क च्या रस्त्यावर फिरत असताना एकाच्या Garage Sale* ला भेट दिली. तिथुन दोन पुस्तके विकत घेतली. त्यातच मला The Penguin Dictionary of Symbols हे पुस्तक मिळाले. मला जरा interesting वाटले म्हणुन वाचायला घेतले.

पहिल्याचा पानावर पहिला symbol मिळाला तो म्हणजे आबराकाडाबरा (abracadabra). लहानपणापासुन कितीतरी वेळा वेगवेगळ्या जादुच्या कार्यक्रमातुन ऐकले होते. आपल्या इथल्या जादुगारांनी या शब्दाचा मनसोक्त वापर करुन घेतला आहे.

पण खरच कुठुन आला हा शब्द? काय इतिहास आहे? काय अर्थ आहे याचा?
The Penguin Dictionary of Symbols मधे याची सर्व उत्तरे मिळतात.

आबराकाडाबरा हा मंत्र मध्ययुगापासुन अस्तित्वात आहे. "जो कोणि या शब्दाला एका विशिष्ट आकारात लिहुन आपल्या गळयात बांधेन त्याला कुठ्लेही आजार किंवा ताप येणार नाही." अशी समजुत होती.

आबाराकाडाबरा

आबाराकाडाब

आबाराकाडा

आबाराका

आबारा

आबा

आ

या शब्दाचे मुळ हिब्रु भाषेत आहे. हिब्रु मधे "अबरेग अद हाबरा" (abreg ad habra) अर्थात "सर्व वाईट प्रव्रुत्तींचा विज पाडुन नाश होइल." हिब्रु भाषेमधे हा शब्द नवाक्षरी आहे. वर दिलेला त्रिकोण पुर्वी हिब्रु भाषेत लिहुन त्याला गळ्यात ताइत किंवा गंडा म्हणुन बांधले जाई.

या उलट्या त्रिकोणामुळे या मंत्राने बोलावलेल्या स्वर्गिय शक्ति सर्व वाईट प्रव्रुत्तीचा व शक्तींचा पाताळात ढकलुन देते.

भन्नाट आहे हे सर्व....

हे सारे symbols साहित्य, धर्म आणि राष्ट्रिय अस्तित्वाची निशाणी तर असतातच पण ते आपल्या भावविश्वाचा ही एक भाग असतात. आपली स्वप्न या symbols च्या भोवती फिरत असतात.

आता पुन्हा एकदा या पुस्तकात डुबकी मारुन काही ineresting हाताला लागतय का ते पाहातो. आयुष्य म्हणजे या पेक्षा वेगळे असते का?

*garaj sale म्हणजे अमेरिकेत बर्‍याच वेळा shift होताना आपल्या कडच्या वस्तु विकतात. हे येथिल संस्कृतीचा एक भाग आहे.

-अभी

शनिवारवाडा, पुणे, भारत ते अटक पाकिस्तान

2010-07-15T07:43:00.000+05:30

जेंव्हा रघुनाथराव पेशव्यांनी अटकेवर झेंडा लावला होता तेंव्हा ते शनिवारवाड्यावरुन अटकेपर्यंत कसे गेले असतील, मी गुगल नकाशा पाहिला आणि खालिल माहीती मिळाली.

View Larger Map
-अभी

मीच तुमचा बाजीराव...

2010-04-26T21:38:00.001+05:30

(बाजीरावाकडुन मॄत सैनिकाच्या आईस)

(११ जानेवारी १७३९, शके १६६० पौष व. १३)

गंगाजान्हवीसमान मातुश्री वेणुबाई काकी वडिलाचे सेवेसी

अपत्ये बाजीराव बल्लाळ साष्टांग नमस्कार वि|| येथील ता पौष वद्य १३ पावेतो. स्वकिय लिहीत जाणे. विशेष. पौष शु ११ स तारापुरावर हल्ला केला ते समयीं बाजी भिंवराव तोंडात गोळी लागुन कैलासवासी जाहले. ईश्वरें मोठें अनुचित केले! तुम्हास मोठा शोंक प्राप्त जाला. आमचा तर भाउ गेला. त्यास, तुम्ही वडिल, दुखा:चे परिमार्जन करुन विवेक करावा. त्यांची मुले व चिमणाजी आप्पा आहेत, त्यांचेही त्याजपेक्षा अधिक चालेल. परंतु आमचा भाउ गेला. बाजु गेली. उपाय नाही. त्यास, चिमणाजी भिंवराव हे पाठविले आहेत. हे सांगतिल तें ऐकावें. सारांश, मीच तुमचा बाजीराव असा विवेक करुन धीर धरावा. मजवर दॄष्टी द्यावी. बहूत काय लिहीणे, लोभ कीजे हे विनंती.

- (राजवाडे, खंड ३, ले. १६७)

--- * ---
धन्य तो राजा!!!

-अभि

समीर शिपुरकर आणि अरविन्द गुप्ता यांची "लाखमालाची गोष्ट"

2010-03-16T16:58:00.000+05:30

हा चित्रपट म्हणजे Story of Stuff' by Annie Leonard याचे मराठी भाषांतर आहे.

पर्यावरणाविषयी अत्यंत महत्त्वाचा संदेश देणारा हा चित्रपट विश्वातील सर्व भाषांमधे भाषांतरीत व्हायला हवा.

तुमचे डोळे नक्कीच उघडतील...

Lakhmalachi Gosht...Story of Stuff Marathi from Sameer Shipurkar on Vimeo.

-अभी

जाणिव...

2010-03-03T22:33:00.002+05:30

"तु वेगळीच आहेस",
असे मी जेंव्हा म्हणतो, तेंव्हा तुला वाटेल कि
काय घासुन घासुन गुळगुळीत झालेले डायलॉग मारतोय.
पण तु स्वतः ला कधी पाहिले आहेस का माझ्या नजरेतुन,
तु मानिनी आहेस, तुला याची गरज नाही.

पण कधी सहज, खिडकी मधुन पाऊस पहाताना,
त्याला हातातुन तोलुन धरताना, त्या थेंबामधे स्वत: पहा.
तुला प्रत्येक थेंबात तुझे वेगळेच रुप दिसेन,
पण त्या प्रत्येक थेंबात ढ्गाचा ओलावाही असेल.
मला तुझा हाच ओलावा आवडतो.
तुझ्या सानिध्यात असलेल्या प्रत्येक कोरड्या ढेकळाला,
पालवीचा हुंकार आणण्यास उद्युक्त करणारा...
"तु वेगळीच आहेस",

त्यापेक्षा तु असे का करत नाही,
त्याच खिडकीतुन जेव्हा उभी राहुन संध्याकाळची वर्दळ पहात असते,
तेंव्हा त्या खिडकीतील रोपट्यांकडे कधी पाहिलस का?
दिवसा फुलणारया मोगर्‍याला तुझ्या उबदार श्‍वासांनी रात्रिच फुललेला तुला दिसत का नाही.
पण फुलाची नजर फुलावर कधीच नसते. हे ही मला ठाउक आहेच...
"तु वेगळीच आहेस",

पण आता एवढे लिहिल्यावर असे वाटते आहे, कि तु बरोबरच बोलतेस,
तु वेगळी नाहीस,
तु या सुंदर जगासारखी आहेस, त्याचाच एक भाग आहेस.
.तु "अनादी" आहेस. तु संवादिनी अन संमोहिनी सुद्धा आहेस...
तु वेगळी नाहीस्..

मीच वेगळा आहे....
मीच वेगळा आहे....

-अभी

भंडारभोग - राजन गवस

2010-02-28T22:06:00.000+05:30

राजन गवस यांचे भंडारभोग पुस्तक संपले...खुप सारी रुखरुख मनाला लावुन्....जोगव्यांचे आयुष्य म्हणजे काय ते कळले...त्यांच्या व्यथांची...रुढी परंपरांनी त्यांच्या वर केलेल्या अन्यायाची जाणिव झाली...आणि आणखी हतबल झालो. लहानपणापासुन आमच्या घरी दर अमावस्येला एक जोगतिण येते. मला आठवते की तिची "अंबा बाईचा जोगवा..." अशी आरोळी ऐकली आम्ही पटापट आईकडे पळायचो, मग आईने दिलेली पिठाची वाटी घेउन तिच्या झोळीत घालायचो. जोगवा वाचताना प्रकर्षाने तिची आठवण झाली.

त्याच पुस्तकातले एक वाक्य मनाला चटका लावुन जाते.

"मला देवाला सोडलं, तवा सगळं व्हतं. आगदी तुमच्यावाणी...
देवाच्या वझ्यानं पिडुन खाल्लं आनी माझ्यातलं सगळच कव्वा सपलं, माझ मलाच कळलं न्हाई...
परतेक देवाच्या जोग्याचं असचं हाय. सांगुन पटत न्हाई...
दाखवाय तर ईत न्हाई...आमचं सगळचं फटकुरागत...!

-अभी

उरक

2010-02-23T22:55:00.000+05:30

जी एं ची जवळ जवळ ८ पुस्तके घेतली. पिंगळावेळ, सांजशकुन, हिरवे रावे आणि रमलखुणा वाचुन मन सुन्न झाले, ग्रेसचे चर्चबेल आणि मितवा घेतले. मितवा अर्धे वाचुन राजन गवस यांचे भंडारभोग घेतले आता थोडी वेगळी चव लागली. बर्‍याच दिवसांनंतर...

परवा बॉम्बस्फोटाची बातमी ऐकली, पुन्हा तेच प्रश्न, तोच उद्वेग्..तीच हतबलतेची भावना. किती दिवस सहन करायचे.

संगणकावर बरेच नविन चित्रपट आहेत, पण दररोज कामावरुन घरी यायला ११ वाजत असल्यामुळे तेही पाहता येत नाही.

आय्-पोड वर टाकण्यासाठी बरिच गाणी जमविली आहेत पण संगणकावर बसणेच होत नसल्यामुळे तेही होत नाही आहे. मला कळत नाही आहे की शनिवार रविवार हल्ली जातोय कुठे?

-अभी

प्रवास

2010-02-21T13:59:00.001+05:30

जसे जसे पोहचण्याचे ठिकाण जवळ जवळ येते
तसे आपण ते येण्याची जास्त वाट पाहु लागतो.
जसा काय अंतर कमी होते
पण वेळ वाढतो.
हुरहुर वाढते, प्रवास संपण्याची.
प्रवाश्यांबरोबर असण्याचे उदिष्ट संपते का हा प्रवास संपतो?
किंवा असा कुठला प्रवास आहे जो संपत नाही?
मला अशा प्रवासाला जायचे आहे.
मला आजन्म प्रवासी व्हायचे आहे.
का मी प्रवासातच आहे?

-अभी

मला माहित आहे...

2010-01-30T19:37:00.000+05:30

मला माहित आहे कि तु माझी नाही
अन तुला सांगण्या हे मी राजी नाही.
मना, या प्रसंगी तु सांग काही,
धैर्य सांगण्याचे मला आजी नाही.

-अभी

हेरंभ आणि पानवाला 6

2010-01-26T19:49:00.001+05:30

हेरंभ : भारतीय प्रजासत्ताक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा.

पानवाला : तुम्हाला पण साहेब.काय म्हणताय?

हेरंभ : काही नाही...आज सुट्टी...अरे अरे अरे........

(हेरंभ रस्त्याच्या दिशेने पळतो. गाड्यांचा ब्रेक दाबल्याचा आवाज्....आरडाओरडा. आणि नंतर्....टाळ्यांचा कडकडाट...)

पानवाला : अरे काय हेरंभ, जीव गेला असता म्हणजे? कसा काही न बघता पळालास रस्त्याच्या मधे.

हेरंभ : अहो काय करणार, लोक भारताचा झेंडा खेळणे असल्या सारखा लहान मुलांना विकत घेउन देतात, पण त्या झेंड्याचे महत्व मात्र सांगायचे सोइस्कर पणे विसरतात. आपण तरी बुवा तिरंगा रस्त्यावर लोळत पडलेला पाहु शकत नाही.

पानवाला : तु धन्य आहेस. हे घे तुझे पान.

हेरंभ : जय श्रीराम.

-अभी

हेरंभ आणि पानवाला 5

2010-01-14T23:53:00.000+05:30

पानवाला: काय राजे, कुठे निघालात?

हेरंभः अहो सवाई गंधर्व महोत्सव आज पासुन सुरु झाला. चला येत असाल तर?

पानवाला: आम्हाला काय कळतय त्या शास्त्रिय संगितातले?

हेरंभः अहो मला एक गोष्ट सांगा, तुम्हाला जेंव्हा चित्रपट संगित आवडते तेव्हा ते का आवडते याचा कधि विचार केलात का? त्या गाण्यांचीही रागदारी असते. पण आपण ती गाणी त्यातला भाव मनापर्यंत पोचु शकला म्हणुन पुन्हा पुन्हा ऐकतो. शास्त्रिय संगिताचे ही तसेच आहे. भाव पोहोचला की झाले. बर मग येताय ना?

पानवाला: हे घ्या तुमचे पान. जय श्रीराम!!!

-अभी

दुजे के संग नही जाउंगी

2010-01-12T23:59:00.000+05:30

पं सत्यशील देशपांडे यांच्या आवाजात "दुजे के संग नही जाउंगी" हे ऐकले आणि मुग्ध झालो. आंतरजालावर शोधल्यावर पं कुमार गंधर्व यांच्या आवाजात हेच भजन मिळाले आणि पुन्हा आम्ही गारद झालो.

त्या भजनाचा दुवा खाली देत आहे.
भजन ऐकण्यासाठी येथे टिचकी द्या.

-अभि

मी, आदरणीय मल्लिकाजी साराभाई आणि माझा केमेरा...

2010-01-11T22:47:00.001+05:30

सवाई ला मल्लिकाजींचे भरतनाट्यम पाहिले आणि धन्य झालो. खुप फोटो काढले आहेत. फ्लिकर वर टाकले आहे.

सर्व फोटो हळु हळु या दुव्यावर टाकेल.

-अभि

सवाई गंधर्व पहिले सत्र - नाही जाउ शकलो. :(

2010-01-07T23:47:00.000+05:30

आज सवाई चे पहिले सत्र होते नाही जाउ शकलो. :(
उद्या ओफ्फिस मधुन लवकर निघणार....
बस्स....

-अभी

मित्र ...

2010-01-07T23:43:00.001+05:30

मित्र आहेत म्हणुन सुर आहे
नाहीतर हे जीवन भेसुन आहे
फक्त मित्रांमुळे सजले आहे हे
नाहीतर जग फार क्रुर आहे

-अभी

सवाई गंधर्व चक्क चक्क एका आठवड्यावर....

2010-01-04T21:21:00.006+05:30

आणि पहाता पहाता सवाई गंधर्व महोत्सव एका आठवड्यावर येवुन पोहचला आहे. आणि अजुन मी प्रवेशिका घेतल्या नाही. उद्या जाउन पहिले काम म्हणजे प्रवेशिका घेणे. मागच्या वर्षीच्या आठवणी आजही ताज्या आहेत. आणि विनंती आहे त्या स्वर भास्कराला की आता तरी प्रसन्न हो आणि न्हाउ दे आम्हाला तुझ्या स्वर किरणांमधे...

सवाई गंधर्व महोत्सव २००९-२०१० वेळापत्रक

सत्र पहिले ७ जानेवारी २००८

प्रमोद गायकवाड (शेहनाई वादन)
नागनाथ वडियार (गायन)
देवकी पंडीत (गायन)
तरुण भट्टाचार्य (सतार वादन)
पंडित जसराज (गायन)

सत्र दुसरे ८ जानेवारी २००८

राजेंद्रा कंडलगावकर (गायन)
पंडित हरिप्रसाद चोरसिया (बासरी वादन)
श्रीनिवास जोशी (गायन)
श्रीमती मालिनी राजुरकर (गायन)

सत्र तिसरे ९ जानेवारी २००८

चंद्रशेखर वझे (गायन)
श्रिकांत देशपांडे (गायन)
बिस्वजीत रोय चोधरी (गायन)
सन्हिता नंदी (गायन)
पंडित उल्हास काशाकर (गायन)

सत्र चोथे १० जानेवारी २००८

पंडित राजा काळे (गायन)
उस्ताद शाहिद परवेझ (सतार वादन)
श्रीमती गिरिजा देवी (गायन)
राजा मिया (गायन)
पंडित राम नारायण आणि हर्ष नारायण
पंडित सत्यशील देशपांडे (गायन)
डो मल्लिका साराभाई (भरत नाट्यम, कुचिपुडी)
श्रीमती प्रभा अत्रे (गायन)

-अभी

परडी

2009-12-27T12:46:00.001+05:30

ती म्हणते तुला माझी आठवण कधिच येत नाही,
तुझ्या पासुन लांब असुन कधी उचकीच येत नाही
आता तीला हे सर्व कसे समजाउ,
मधच्या पोळ्यात हात कसा घालु
तिला काय माहीत माझ्या मनाच्या परडीत
फक्त तिच्याच आठवणींची फुले असतात
काही ताजी काही सुकलेली
सर्व तुझ्या प्रेमाची भुकेलेली
तु भेटल्यावर...
काही नविन फुलांनी परडी सजेल
काही सुकलेली फुले पुन्हा ताजी होतील
आणि परडीच्या वजनाने डोळे जड होतील...

-अभि

पद्मभुषण जगजगजीत सिंग यांची मैफल

2009-12-26T22:40:00.003+05:30

दिवाळी पहाट च्या मैफिलीनंतर खुप दिवसांनी पुन्हा एकदा मैफल जमली. आज पद्मभुषण जगजगजीत सिंग याना ऐकले, स्वर आणि शब्द दोन्हींचा सुंदर मिलाफ. मजा आली.

पद्मभुषण जगजित सिंग यांनी सादर केलेल्या गझला.

१) चांद भी देखा, फूल भी देखा
२) कल चोदवीकी रात थी
३) तेरा चेहरा कितना सुहाना लगता है
४) तुमने बदले हमसे गिन गिन के लिये
५) चिठ्ठी ना कोई संदेश
६) तेरे आने की जब खबर महके
७) झुकी झुकी सी नजर
८) हुझुर आपका भी एहेतराम करता चलु
९) कागज की कश्ती
१०) आपको देखकर देखता रह गया
११) मै नशे मे हु
१२) होश वालो को खबर क्या
१३) तुम इतना जो मुस्कुरा रहे हो
१४) तुम को देखा तो ये खयाल आया
१५) होटोसे छुलो तुम
१६) आहिस्ता आहिस्ता

-अभि

ओसरटा पूर

2009-12-02T20:44:00.000+05:30

जात आहे दूर मी
वाईट आन् निष्ठुर मी
उधलुनि पीक सारे
ओसरटा पूर मी

-अभी

अम्रुताचा प्रितम...

2009-11-08T21:06:00.003+05:30

जब वक्त को वक्त याद आता है
कभी शाम हो गयी होती है
कभी रात उतर आयी है
और कभी दिन चढ आया है
उसने सिर्फ जिस्म छोडा है
साथ नही...

- इम्रोझ

पुन्हा एकदा अम्रुता प्रितम यांच्या शी भेट झाली. लोकसत्ता च्या दिवाळी अंकात अम्रुताचा प्रितम हा एक नाजुक लेख आला आहे. मि येथे तो टाकणार होतो, लिहायला ही घेतला होतो पण कुणास ठावुक टाकावसा नाही वाटला.

मला अम्रुता-इम्रोझ च्या दिल्ली च्या घरी जायचे आहे.....का माहीत नाही.

-अभी

धुंदी (?)

2009-11-07T22:43:00.001+05:30

आज ओफिस ला जाताना i-Pod कानात लावुन आपल्याच धुंदीत चाललो होतो. धुंदी (?) आली कि जे नको व्हायला पाहीजे तेच होते.

मी ही सिग्नल तोडला आणि ते हि नसे थोडके म्हणुन पोलिसाच्या समोरुन गेलो. मामाने घरले...चावी काढली व लांब कोपर्‍यातील पावतीवाल्या मामा कडे जा म्हणुन सांगितले. माझी धुंदी उतरुन मी जमिनीवर आलो व त्याच जमिनीवर चालत त्या पावतीवाल्या मामा कडे गेलो. निमुटपणे पावती फाडली.

बर आता कुठलाही शहाणा माणुस निमुट चावी घेइल व मार्गस्थ होइल पण विनाशकाले विपरीत बुध्दी म्हणतात ते खरेच आहे. मी पुन्हा मला ज्याने पकडले (?) त्या मामाकडे जावुन मी विचारले "काय हो साहेब माझ्या बरोबर त्या वोल्वो ने ही सिग्नल तोडला त्याला का नाही पकडले.

मामा: तो माझा जावई आहे, तुला काही प्रोब्लेम?

मी : (नम्रपणे) मला पण जावई करुन घ्या ना साहेब !!!

मामा: #@$%#$##$

आणि ते श्लोक ऐकुन मी ओफिस ला पळालो.

-अभी

मित्र आणि मैत्रिणींनो...

2009-11-03T22:15:00.000+05:30

मित्र आणि मैत्रिणींनो,

सध्या मी प्रचंड व्यस्त झालो आहे कारण एक नविन काम सुरु झाले आहे.
पण जरा निवांत झालो की लगेच मी तुमच्या भेटीला येइल.
पण तुम्ही माझी वाट जरुर पहा.

आपला नम्र,
अभि

मालकंस : एक वर्ष संघर्षाचे

2009-10-20T01:07:00.002+05:30

आपल्या भावना व्यक्त करता येणे ही मानवाला लाभलेली सर्वात मोठी देणगी आहे असे मी मानतो.प्रत्येक माणुस हा निरनिराळ्या मार्गाने स्वतः व्यक्त करत असतो

कोणी गद्य कोणी पद्य,
कोणी भेटुन कोणी फोनवरुन,
कोणी उपहासातुन कोणी समजुतदारपणे
कोणी पुणेरी शाब्दिक कोट्यातुन
कोणी कोल्हापुरी रांगड्या शिव्यातुन
कोणी कानाखाळी वाजवून
कोणी गालावरुन हात फिरवुन
कोणी स्तब्ध होऊन
कोणी पेटुन उठुन
कोणी एकट टाकुन निघुन जात
कोणी मायेने जवळ घेत
कोणी तारुण्याच्या धुंदीतुन
कोणी वॄध्द्त्वाच्या सुरुकुत्यातुन
कोणी पावसासारखे भिजवून टाकत
कोणी उन्हाळ्यासारखे करपुन टाकत

व्यक्त होत रहातात
आपला अंश मागे सोडत रहातात
काही अंश टिकतात
काही विरतात

बदलत्या जगाने ब्लोग हे माध्यम आपल्या दिले आणि त्याचा पुरेपुर वापर आपण केला पाहीजे. आपल्याला जागतिक पातळीवरील संवादामधे भाग घेण्याचे माध्यम ब्लोग द्वारे उपलब्ध झाले आहे.या आंतर जालावरील सर्व ब्लोगर्स ला माझा मानाचा मुजरा - तुम्ही करत असलेल्या खटाटोपामुळे आपल्या ही नकळत आपण मराठी भाषेला जागतिक स्तरावर नेत आहोत तिच्या या रुपातील एक बखर बनवत आहोत.

आज आपला ब्लोग "मालकंस" एक वर्षाचा झाला. मी त्याला वाढदिवस नाही म्हटणार कारण पोस्ट ची संख्या हेच केवळ वाढले आहे. अजुनही इथे चांगले लिहिण्याचा संघर्ष चालु आहे.
आणि त्यात आपणासारख्या गुणीवंतांच्या प्रेमामूळे मी अजुनही टिकून आहे.

इथे असलेल्या ब्लोगर्स मुळे खुप काही शिकायला मिळाले कुठल्या गोष्टीमधे काय पहावे ही सौंदर्य द्रुष्टी विकसित झाली. समविचारी लोक भेटले. शब्दबंध च्या माध्यमातून निरनिराळ्या देशातील पण आपल्या मातीतल्या मराठी जनांशी गप्पा मारता आल्या, खुप शिकायला मिळाले.

असाच आपला लोभ आपल्या ब्लोग वर कायम असावा ही दटावणी :)

आपला नम्र,
अभि

दिवाळी पहाट मैफल : पंडित हरिप्रसाद चौरसिया

2009-10-19T17:16:00.006+05:30

आज पहाटे पंडित हरिप्रसाद चौरसिया यांचे बासरी वादन ऐकण्याचे भाग्य प्राप्त झाले आणि खरी दिवाळी साजरी झाली.

शरिरातील सर्व विकार निघुन गेल्यासारखे वाटत आहे.

पंडितजींनी प्रभातेश्वरी या रागापासुन सुरुवात केली. त्यानंतर त्यानी ललित रागातिल एक रचना सादर केलि. कार्यक्रमाची सांगता "ओम जय जगदिश हरे" या भजनाने केली.

पं विजय घाटे यांचे तबला वादन बघायला (?) मजा आली.

खुप काही व्यक्त करायचे आहे. आता एवढेच.....

लोकसत्ता मधे पंडितजींवर एक सुंदर लेख आला आहे तो खाली देत आहे. मुळ लेख वाचण्यासाठी येथे टिचकी द्या.

वडील पहिलवान असले तरी त्यात मन रमण्याची शक्यता नाही. मुलाने आपलीच कला आत्मसात करावी आणि आयुष्य सार्थकी लावावे, अशी इच्छा असली, तरी केवळ वडिलांच्या समाधानासाठी तालमीत जाणाऱ्या हरिप्रसाद चौरसिया यांचे खरे प्रेम व्यायामापेक्षा सुरांवरच होते. त्यामुळे वयाच्या पंधराव्या वर्षांपासून त्यांनी बनारसच्या पंडित राजाराम यांच्याकडे गाणे शिकायला सुरुवात केली. नंतर काही दिवसांतच पंडित भोलानाथ यांचे बासरीवादन ऐकून त्यांचा जीव त्या वाद्यावर जडला आणि नंतर त्यांनी कधी मागे वळून पाहिलेच नाही. ओरिसातील ‘अक्षय प्रतिष्ठान’चा मानाचा ‘अक्षय सन्मान’ पंडित हरिप्रसाद यांना जाहीर झाला, तो त्यांच्या आयुष्यभरातील कामगिरीबद्दल! त्यांचे मनापासून अभिनंदन अशासाठी करायचे, की गेल्या काही वर्षांत स्व. पन्नालाल घोष यांच्यानंतर स्वत:च्या प्रतिभेने एखाद्या वाद्यावर हुकमत प्राप्त करून ते अतिशय लोकप्रिय करण्याची जादुई किमया दीर्घकाळ त्यांनी केली आहे. वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षीच त्यांना आकाशवाणीमध्ये नोकरी मिळाली आणि त्यांनी आपले बासरीवादनाचे तंत्र विकसित करायला सुरुवात केली. उस्ताद अल्लाउद्दीन खाँ यांची कन्या अन्नपूर्णादेवी यांच्याकडून त्यांना काही काळ मार्गदर्शन मिळाले. घरात संगीताची कोणतीही परंपरा नसताना जागतिक दर्जाचा कलावंत होण्यासाठी पंडित हरिप्रसाद चौरसिया यांनी जे अपार कष्ट घेतले आहेत, ते अतुलनीय आहेत. ‘सेल्फ मेड मॅन’ असे वर्णन करता येऊ शकेल, अशा अगदी विरळा कलावंतांपैकी चौरसिया हे एक आहेत. परंपरा आणि नवता यांचे एक अनोखे मिश्रण असणाऱ्या या कलावंताने बासरी या वाद्यावर एवढे प्रभुत्व मिळवले आहे, की साऱ्यांनी अचंबित व्हावे. भारतच नव्हे तर साऱ्या जगात ज्ञात असलेले संगीताची निर्मिती करणारे पहिले वाद्य म्हणून बासरी (फ्लूट)ओळखली जाते. इसवी सनपूर्व चार हजार वर्षे आधी इजिप्तमध्ये फ्लूट हे वाद्य सापडल्याचा पुरावा सापडतो. भारतीय संस्कृतीत तर बासरी या वाद्याला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झाले, ते कृष्णामुळे! त्याची मुरली ही भारतीय संस्कृतीमधील एक फार महत्त्वाची खूण ठरली. मानवाला संगीत या गोष्टीचे भान आले असेलच तर ते निसर्गत: व्यक्त होत असलेल्या नादसातत्यामुळे! हे नादसातत्य त्याला कदाचित वेळूच्या बनात ऐकू आले असेल. पोकळ अशा बांबूमधून गळय़ातून निघणाऱ्या सात स्वरांसारखेच तंतोतंत स्वर निर्माण होऊ शकतात, हा मानवासाठी एक फार मोठा चमत्कार होता. गळय़ातून व्यक्त होणाऱ्या संगीताशी त्यामुळेच बासरी आपले नाते सांगते आणि ती गळय़ाप्रमाणेच गाऊ लागते. बासरीवादनाची स्वत:ची खास शैली निर्माण करून या क्षेत्रात स्वत:चे घराणे स्थापन करण्याची क्षमता असणारे हरिप्रसाद चौरसिया हे केवळ अभिजात संगीतातच रमले नाहीत, तर त्यांनी भारतीय चित्रपट संगीत अनेक अर्थानी समृद्ध केले. अनेक ध्वनिमुद्रिकांमध्ये त्यांनी बासरीवर संगत तर केली आहेच, परंतु ‘सिलसिला’सारख्या चित्रपटाला संगीत देताना आपली वेगळी ओळखही सिद्ध केली. वयाच्या तिसाव्या वर्षी चौरसिया यांनी पं. शिवकुमार शर्मा (संतूर) आणि पं. ब्रिजभूषण काब्रा (गिटार) यांच्याबरोबर सादर केलेला ‘कॉल ऑफ द व्हॅली’ हा अल्बम आजही लोकप्रियतेच्या शिखरावर आहे. परंपरेशी आपले नाते घट्ट करत असतानाच पाश्चात्त्य संगीताशीही नवे नाते जोडण्यासाठी चौरसिया यांच्याकडे कमालीची प्रतिभा आहे. त्यामुळेच ते जगातील एक श्रेष्ठ बासरीवादक म्हणून ओळखले जातात. (रॉटरडॅम म्युझिक कॉन्झर्वेटरीच्या जागतिक संगीत विभागाचे ते प्रमुखही आहेत.) पद्मभूषण, पद्मविभूषण, संगीत नाटक अकादमीचा पुरस्कार, कोणार्क सन्मान, यशभारती सन्मान मिळाल्यानंतरही ते आजही आपली सर्जनशीलता सतत ताजी ठेवण्याचा जो प्रयत्न करतात. मुंबईत त्यांनी स्थापन केलेल्या गुरुकुलात त्यांच्याकडून मार्गदर्शन घेण्यासाठी आजही मोठय़ा प्रमाणावर विद्यार्थ्यांची गर्दी असते. वडिलांच्या प्रेमाखातर तालमीत जाऊन पहिलवान होता आले नसले तरी त्यामुळेच आज वयाच्या सत्तरीतही दमसास टिकवून कला सादर करता येते आहे, याचे समाधान जेवढे त्यांना आहे, तेवढेच जगातील रसिकांनाही आहे.

-अभी

दिवाळी पहाट मैफल : पंडित अजय चक्रवर्ती

2009-10-17T23:27:00.003+05:30

सवाई गंधर्व २००८ मधे पंडितजींचे गाणे ऐकल्यानंतर आज पुन्हा एकदा त्यांचे गाणे ऐकण्याचे भाग्य मला लाभले. पटियाळा घराण्याच्या या जगप्रसिध्द गायकाला गुरु लाभले ते हि महान, उस्ताद मुनावर अली ख़ान. सवाई गंधर्व मधे पहिल्यांदा त्यांचे गाणे ऐकले आणि तेंव्हा पासुन त्यांच्या गाण्याचा ध्यास लागला. गदर मधिल "आन मिलो सजना" हि सुप्रसिध्द ठुमरी त्यांनीच गायली आहे.

त्यांची मुलगी "कौशिकी चक्रवर्ती हि वडिलांचा पावलावर पाय ठेउन शास्त्रिय संगितात नाव कमवित आहेत.

तर आजची मैफिल हि खास होणार हे माहित होतेच.

मैफिलीची सुरुवात पंडितजींनी "भीमपलास तोडी (विलबिंत)" या रागाने सुरु केली. या रागाच्या शेवटी अचानक लाईट गेल्या मुळे साउंड सिस्टम बंद झाली पण पंडित जी ही थांबले नाही व श्रोत्यांनीही गोंध़ळ घातला नाही. माइक शिवाय पंडितजींचा आवाज ऐकण्याची मजाच और होती.

त्यानंतर त्यांनी अहिर ललित रागातील द्रुपद बंदिश सादर केली. तिचे बोल होते

"नीलकमल पराग सुरवित,
काहे धरत अधर बीच बन्सी
सुन, हरने प्राण ही"

त्यानंतर त्यांनी ठुमरी सादर केली. त्याचे बोल होते:

"साजन तुम मत जानियो,
के तुम बिन बिछडे मोरे चैन,
जैसै वन की सुन गत होगी,
तडपत बिती रात"

आणि लगेच त्यांनी सुप्रसिध्द ठुमरी "आये ना बालम , का करु सजनि" गायली. उस्ताद बडे गुलाम अली खान यांच्या आवाजात हिच ठुमरी ऐकायची असेल तर येथे टिचकी द्या.

मैफिलीचा शेवट त्यांनी भैरवीतील भजन गाऊन केली.

"द्वार खोलकर बैठा हु,
तुम आ जाना भगवान.
तेरे बिना मन मंदीर मेरा,
है पडा सुनसान,
तुम आ जाना भगवान.

रित पुजा की याद नही है,
क्या चढाऊ प्रसाद नही है
तुम दाता मै हु भिकारी,
क्या देउ बलिदान
तुम आ जाना भगवान.

धन की प्याद नही है,
दरस मिले बस आस यही है
तनिक भक्तिसे भक्त की,
नाथ हो जाये पहचान
तुम आ जाना भगवान.

आणि हे भजन संपतानाच त्यानी सवाई गंधर्व मधे गाइलेल शिव-स्तुती श्लोक म्हटला आणि लोक मी अजुनही त्यातच आहे.

दैवी अनुभव....

आणि मजेची गोष्ट म्हणजे मी पंडितजींच्या भावमुद्रा कँमेर्‍यामधे बंदिस्त करण्यात यशस्वी झालो. आणि त्यांची स्वाक्षरी घेण्यात सुध्दा.....

आयुष्यामधे अजुन एका दर्जेदार आठवणीची भर पडली. वसंतराव देशपांडे मेमोरीअल फाऊंडेशन चे असा कार्यक्रम आयोजीत केल्या बद्द्ल खुप खुप आभार!!!

आता उद्या देवकी पंडीत यांची सारस बागेत मैफल आहे त्याला जातो व उद्या तुम्हाला सांगतो तिथे काय काय झाले.

-अभी

समांतर जीवन

2009-10-10T23:06:00.000+05:30

आज माझ्याच ब्लॉग वरिल "समांतर" हा लेख वाचताना मला सुनिता देशपांडे यांनी लिहीलेल्या "समांतर जीवन" या पुस्तकाची आठवण झाली. पटकन कपाटातुन ते पुस्तक शोधले आणि चाळु लागलो.
१९९० साली सुनिताताईंना त्यांचे स्नेही डॉ. रमेश गांगोली यांनी फिलिस रोझ यांचे "पॉरलल लाइव्हस" हे पुस्तक वाचायला दिले. त्या पुस्तकाची ओळख म्हणुन सुनिताताईंनी काही लेख लिहिले त्याचा लेख संग्रह म्हणजे हे पुस्तक.

याच पुस्तकाच्या शेवटच्या पानावर या पुस्तकाबाबत छान लिहिले आहे.

"या पाच जोड्प्यांची निवड करतानाही लेखिकेने ती एकाच साच्यातली निवडलेली नाहीत. उदाहरणार्थ डिकन्स आणि जार्ज एलियट हे कादंबरीकार, तर कार्लाइल, रस्किन आणि मिल हे सामाजिक विचारवंत. जार्ज एलिएट आणि मिल हे सुधारक मतांचे तर कार्लाइल डिकन्स आणि रस्किन हे पुर्वदिव्याच्या कल्पनेत रमणारे परंपरावादी. यांतल्या काहींची वैवाहीक जीवने सुखी म्हणता येतील तर काहींची दु:खी. काही भरपुर मुलेबाळे असणारे तर काही जन्मभर एकमेकांना फक्त बॉद्धिक सोबत करत, विषयवासनेपेक्षा काव्य-शास्त्र विनोदातच रस घेउन संसारात मुलाबाळांना स्थान न देणारे. काहींचे जीवन सदैव अस्थिर तर काहींचे भक्कम पायावर ताठ उभे.

अशी हि निवड भिन्न भिन्न असल्याने या चित्रणात विविधता तर आहेच, पण हे सगळे लेखकच निवडल्यामुळे त्यांच्या स्वतःच्या हातचा भरपुर पुरावाही आधाराला आहे. लग्न ही संस्थाच जर बाद केली तर एका विशिष्ठ चौकटीतल स्त्री-पुरुषांच मीलन आणि संघर्ष, त्या विशिष्ठ काळातल्या एकत्र जीवनातल्या प्रत्येक घटनेबद्दलच्या प्रतिक्रियांतल साम्य आणि भेद, सुख-दुखः, हा सारा मानवी खेळ पाहताच येणार नाही. खेळ म्हटला की त्याला नियम आले, चौकट आली, बंधने आली. आणि खेळायला तर हवे, पण या बंधनाचा जाच नको म्हणुन पळवाटा शोधणे आणि आरडाओरडा करणे, नाराजी व्यक्त करणेही आले. त्या त्या खेळगड्याच्या वाटयाला आलेले, प्रत्यक्ष भोगावे लागलेले सुखदुखा:चे आणि जय-पराजयाचे क्षण हे त्याच्या त्याच्या पुरते.

ही गंमत पाहायला मुद्दाम वेळ काढुन जमणार्‍या प्रेक्षकांना हा सामना बहुरंगीच पाहायला आवडतो. अशा अनेक खेळांच्या आठवणी हा त्यांच्या सांस्कृतिक जीवनाचा ठेवा असतो."

पुस्तकाचे नाव : समांतर जीवन
लेखिका : सुनिता देशपांडे

-अभी

लाज!!!

2009-10-09T20:27:00.004+05:30

तुमचे बलिदान आम्ही कधीही विसरणार नाही.

#$#%##$, काल १६ पोलिस शहिद झाले, त्याबद्दल कोणी श्रधांजली हि वाहिली नाही. कुठे बातमीही नाही. लाज वाटते आहे मला अशा नेत्यांच्या राज्यात.

गडचिरोलि तिथे ह्या घटना नेहमीच्याच आहेत असे म्हणुन नाही चालणार. तिथे अफगाणिस्तानात भारतिय दुतावासावर तालिबान चा हल्ला इथे नक्शलवाद्यांचा हल्ला. मी असे वाचले कि नक्शलवाद्यांकडे बुलेट्प्रुफ जॉकेट होती आणि पोलिसांकडे नव्हती. अरे काय !!! मस्करी चालू आहे कि काय?

लाज!!!

-अभी