Sunday, March 31, 2019

उधर कूछ देखोगे तो कहना नही...

कला आणि अध्यात्म यांचा पूर्वीपासून सबंध आहे.  उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना जसा दैवी साक्षात्कार झाला होऊन देवाचे वरदान लाभले होते. त्याबाबतची प्रचलित कथा अशी आहे कि लहानपणी उस्ताद बिस्मिल्लाह खान त्यांच्या मामांकडून (उस्ताद अलिबक्ष खान) सनईची तालिम घेत असत तेंव्हा ते गंगा नदीच्या काठावरील एका हवेली मध्ये रियाज करीत असत. एके दिवशी मामांची तब्येत ठीक नसल्यामुळे उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना दुसऱ्या खोलीमध्ये रियाझ करण्यास सांगितले. त्यांच्या रियाजाची खोली त्या हवेलीच्या चौथ्या मजल्यावर होती आणि त्या खोलीच्या एका बाजूला खिडकी जी गंगेकडे उघडत होती आणि त्या खिडकीच्या विरुद्ध  दिशेला पायऱ्या होत्या. त्यांनीं उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना ताकीद दिली कि "उधर कूछ देखोगे तो कहना नही". तेंव्हा उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना त्याच्या अर्थ काळाला नाही अन ते रियाजाला निघून गेले.

असंच एके दिवशी उस्ताद बिस्मिल्लाह खान रियाजामध्ये तल्लीन होऊन गेले होते आणि अचानक त्यांना एक अत्यंत सुवासिक असा गंध आला. त्यांचे डोळे मिटले होते त्यांना आश्चर्य वाटले कि इतक्या वर असा अचानक सुगंध कसा आला पण त्यांनी त्यांच्या रियाझ तसाच चालू ठेवला. अजून अर्ध्या तासाने त्या सुंगंधाची तीव्रता वाढली, उस्ताद बिस्मिल्लाह खान आणखी अस्वस्थ झाले पण ते सनई वाजवतच राहिले. आणखी थोड्या वेळाने पूर्ण खोली सुंगंधाने भरून गेली. उस्ताद बिस्मिल्लाह खान काही कळेना आणि ना राहवून त्यांनी डोळे उघडले...

संपूर्ण खोलीमध्ये धुकं पसरले होते. समोर एक मनुष्याकृती तेजोवलय उभे होते, हातात त्रिशूळं आणि कमंडलु, व्याघ्रचर्म नेसलेले साक्षात महादेव समोर उभे होते. त्यांच्या संपूर्ण शरीरातून तेजाची किरणे बाहेर पडत होती. इथे उस्ताद बिस्मिल्लाह खान थक्क होऊन पाहत होते. त्या तेजाने, प्रकाशाने त्यांचे डोळे दिपून गेले. त्यांचे पूर्ण अंग गळून गेले. त्यांचे डोळे उघडे होते पण ते पापण्या मिटू शकत नव्हते. कानाने ऐकू शकत होते पण बोलू शकत नव्हते आणि हात हलवू शकत नव्हते. असे वाटत होते कि माझे शरीर अचानक हजारो मण जड झाले आहे. त्या तेजोवलयातुन हिमशितल असा ध्वनी आला "बजा बेटा, बजा"!  असे तीन वेळा झाले आणि त्या नंतर ते तेज नाहीसे झाले. त्यानंतर उस्ताद बिस्मिल्लाह खान झपाटले सारखे घरी आले. प्रचंड अस्वस्थ झाले होते. त्यांना मामा भेटले उस्ताद बिस्मिल्लाह खान पळत पळत गेले, तेंव्हा मामाना कळले काही तर झाले आणि त्यांनी उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना काही तरी काम सांगून टाळले. असे दोन तीन वेळा झाले. शेवटी काम करून झाल्यावर उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांनी सर्व घडलेले मामांना सांगितले. मामानी सर्व काही ऐकून घेतले आणि खाडकन उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांच्या कानशिलात मारली. "तुम्हे मना ना किया था के कूछ देखोगे तो कहना नही" मामानी उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांना सांगितले "अच्छा, अब कुछ देखोगे तो कहना नही".

त्यानंतर उस्ताद बिस्मिल्लाह खान यांचा रियाज चालू राहिला आणि त्यांना त्यानंतर हि दोन वेळा असा अनुभव आला. 

Saturday, March 16, 2019

मोमा, वॅन गो आणि स्टारी नाईट...

न्यूयॉर्क मध्ये राहण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे न्यूयॉर्क चे भन्नाट आर्ट सर्कल. जी ए नी एकदा पुण्याबद्दल म्हटलेले हे वाक्य न्यूयॉर्क लाही लागू होते. (आता पुण्याची आणि न्यूयॉर्क तुलना करणे म्हणजे मूढपणा आहे हे माहित असूनही माझ्यातला पूर्वाश्रमीचा पुणेकर ते करतोच, दिलगीरी!) मला ते पूर्ण वाक्य शब्दश: आज आठवत नाही आहे पण त्याचा मतितार्थ असा होता कि
"पुणे हे एक अजब शहर असून दिवस रात्र इथे चर्चा, भाषणे, उत्सव चालू असतात. प्रत्येक माणूस कशात तरी भाग घेत असतो जणू त्याने भाग नाही घेतला तर पोलीस तुरुंगात टाकतील."
न्यूयॉर्क मध्ये देखील करण्यासारखा खूप आहे. ह्या वीकांतात आम्ही मोमा (म्युझिअम  ऑफ मॉडर्न आर्ट) ला गेलो होतो.  मोमा एक "फाडू" जागा आहे. जर तुम्हाला "design" हा विषय आवडत असेल तर तुमच्या साठी हे कुबेराचे कोठार आहे. तिथे पोहोचल्यावर आम्हाला कळले कि सध्या "युरोपियन आर्ट" चे एक प्रदर्शन चालू आहे. माझ्या हृदयाची स्पंदने थोडी वाढली आणि आम्ही पाचव्या मजल्यावर जिथे प्रदर्शन चालू होते तिथे निघालो.

तिकिटे चेक केल्यावर वर पाहतो तर काय, एक मोठे बी-४७डी१ हेलिकॉप्टर वर टांगलेले. बाहेर लॉन मध्ये एक स्नोमॅन काचेचे दार असलेल्या फ्रीज मध्ये ठेवलेला. भारीच!




escalator वरून आम्ही पाचव्या मजल्यावर पोहोचलो, समोर पाहतो तर काय चक्क "वर्जिनल" :) वॅन गो चे "स्टारी नाईट" चित्र समोर लावलेले आणि त्यापुढे चित्रवेड्या पर्यटकांची गर्दी.





मी थक्क होऊन पाहताच राहिलो. नंतर कळले कि नुसते वन गो चे चित्र नव्हे तर मोने, पाबलो पिकासो, हेन्री मॅटीस, गॉर्की,  मार्क रॉथको या सर्वांची चित्रे देखील आहे. आपले पूज्य वासुदेव गायतोंडे यांच्या कामावर गॉर्की आणि मार्क रॉथको चा बराच प्रभाव होता. अजूनहि मी या प्रदर्शनाच्या सुखद धक्यातून बाहेर आलेलो नाही. तुम्हीं जर न्यूयॉर्क च्या आसपास असाल तर हि संधी सोडू नका.










Saturday, December 22, 2018

२०१८ मागोवा...

२०१७ मध्ये नक्की  गोष्टीची भली मोठी यादी बनवली होती. तांत्रिक, वैज्ञानिक, अध्यात्मिक, छंद जोपासना इत्यादी मिळून साधारण बावीस एक गोष्टी होत्या. त्यातल्या नऊ गोष्टी पूर्ण झाल्या आहेत. मला अतिशय आनंद होत आहे कि त्या नऊ गोष्टी माझ्यासाठी खूप महत्वाच्या होत्या.

ज्या गोष्टी पूर्ण नाही झाल्या त्या २०१९ च्या यादी मध्ये समाविष्ट करण्याचा मानस आहे. असो.

सर्वार्थाने २०१८ वर्षाने भरभरून दिले. मी स्वतःला पुन्हा एकदा शोधू शकलो. वर्षानुवर्षे चढलेली पूट काढून टाकून पुन्हा एकदा स्वगाभ्या कडे पाह्ण्याची संधी २०१८ मिळणे दिली. मग ते पुन्हा वाचन, लिखाण चालू करणे असो कि स्वतःचे पुनर्मूल्यांकन असो. सर्वच बाबतीत एक प्रकारचे दिव्यत्व आल्यासारखे भासते आहे. जसे जसे आयुष्य अनुभव संपन्न होत गेले त्यानुसार spontanity कडून नियोजनबद्ध गोष्टी करण्याकडे कल वाढू लागला आहे.


Sunday, August 27, 2017

.

आमच्या पिढीच्या गणपतीच्या आठवणी म्हणजे मंगेशकर कुटुंबाची गाणी. टि वजा केली कि फारसा काही उरत नाही.
--
राजवाडे अँड सन्स पाहिला, खूप आवडला. त्यात सुरुवातीलाच वाढत्या पुण्याच्या सब-अर्बन भागातील नवीन घरात राहायला आलेल्या राजवाडे कुटुंबाच्या आजी म्हणतात "अरे हे कुठे आलो आहोत, आणि हे काय पुणे आहे?" ते दृश्य फारच अंगावर येते. पहिल्या सारखे पुणे राहिले नाही हा माझ्या मागच्या पिढीचा डायलॉग मी इतक्या लवकर म्हणेल असे वाटले नव्हते.
त्यातली डूआलिटी ची थेअरी भन्नाट वाटली.  कुठलाही मनुष्य हा एकाच साच्यात पूर्ण आयुष्य काढू शकत नाही त्याला त्यापेक्षा जास्त साचे असू शकतात आणि त्यात काही गैर नाही.
--
Maywheather आणि  Mcgreggor ची बॉक्सिंग फाईट पाहायला गेलो, बाबांची फार आठवण आली. त्यांनी भोसला मिलिटरी स्कूल मध्ये एका पंजाबी आर्मी ऑफिसर ला हरवले होते. हि आठवण आजी पुन्हा पुन्हा ऐकवायची...
--
पोलॅरॉईड चा इन्स्टा कॅमेरा भन्नाट आहे....त्यातली ब्लॅक आणि व्हाईट फिल्म मागवली आहे. अमृता शेरगील, केकी मूस आणि जिवा म्हशे यांची पुस्तके आणि पैंटिंग अजून शोधात आहे.

Wednesday, June 29, 2016

इच्छा

मला काय ठाव
तो एक गाव
जाऊन जिथे मी शांत
निजणार...

डोळयात प्राण,
तुझं गावठाण,
आठवणीत सय माझी
भेटणार...

सांगुन टाक
उरलेली राख
रांगोळी हृदयावरची
दिसणार...

-अभि